NÜFUS

 

Yrd. Doç. Dr.Harun TUNÇEL (F.Ü. Fen-Edebiyat Fak. Coğrafya Bölümü)

Arş.Gör.İ.Oğuz AKDEMİR (F.Ü. Fen-Edebiyat Fak. Coğrafya Bölümü)

 

GİRİŞ

Doğu Anadolu Bölgesi, Yukarı Fırat Bölümü'nün ikinci büyük ili olan Elazığ, 9153 km2 lik yüzölçümü ile Yukarı Fırat Bölümü'nün yaklaşık % 12 sini kaplar. Neolotik dönemden günümüze bir çok uygarlığın yerleşim sahası haline gelmiş ve yeryüzünün ilk daimi meskun sahalarından birisi olmuştur. Yukarı Fırat Bölümü'nün ortasında tarihi doğal yolların kavşak noktalarından birisini oluşturan yerleşmenin; gerek kuzey-güney, gerekse doğu-batı yönlü bu özelliği ilin en eski dönemlerden günümüze yerleşim sahası olmasının en önemli nedenidir. Ayrıca Fırat ve Murat nehirlerinin kavşağında bulunması, Elazığ'ın tarih içindeki stratejik önemini arttırmıştır. Keban Baraj Gölü'nün yapımı sırasında, göl sahası içinde kalan kesimlerde yapılan arkeolojik kazılarda M.Ö. 6000 li yıllara kadar uzanan bir dönemde yerleşim izlerine rastlanmıştır. Hurrilerden başlayarak Türkiye Cumhuriyeti'ne kadar sayısız medeniyetler Elazığ ili sınırları içine kalıntılarını bırakmıştır. Bu durum; ilin nüfus, yerleşme ve diğer beşeri faaliyetler açısından tarihiliğini ve önemini ortaya koymaya yeterlidir. Önceki medeniyetlere ait yerleşim bulguları ortaya çıkarılırken nüfus ile ilgili kesin veriler yoktur. Ancak Osmanlı imparatorluğu döneminde tutulan tahrir defterlerinde, seriyye sicilleri gibi defterlerde nüfus ile ilgili bazı bilgiler yer alsa da bunlardan çok net sonuçlar çıkarmak mümkün değildir.

1834 yılında Osmanlı Devleti tarafından Harput eyalet valiliğine atanan Reşit Mehmet Paşa, 1862 yılında vilayet merkezini artık stratejik önemini kaybeden Harput yerine, Harput'un eteğinden başlayarak birbirine bağlı ovalar zincirinden müteşekkil Mezraa'ya taşımıştır. Şehrin adı da bir süre sonra valiliğe atanan İsmail Paşa tarafından Mamürat-ül Aziz olarak değiştirilmiştir. Bu ismin uzun olması dolayısı ile Elaziz olarak kısaltılmış ve 1937 yılında da Elazığ'a çevrilmiştir. Harput vilayet özelliğini kaybettikten sonra bir zamanlar 80.000 civarında olan nüfusu da hızla azalmış ve adeta terkedilmiş bir şehir haline gelmiştir. Bu idari değişiklik bugünkü modern ve merkez olarak fazlaca nüfus içeren Elazığ şehrinin oluşmasına neden olmuştur.

ELAZIĞİLİNDE NÜFUSUN GELİŞİMİ

Elazığ ilinin coğrafi özellikleri, doğal yolları, ulaşım sisteminin kavşak noktalarından birisi olması, zengin maden yatakları, idari sistemi ve bu ortamın değişik dönemlerde değişik şartlar oluşturması, hem Elazığ'ın nüfusunda hem de diğer fonksiyonlarının şekillenmesinde aktif rol oynamış ve bir dinamizm kazandırmıştır.

Cumhuriyet dönemi ile birlikte, 1927 den itibaren düzenli olarak yapılmaya başlanan nüfus sayımları Elazığ ilinin nüfusu ile ilgili son 70 yıla ilişkin nüfus bilgilerinin elde edilip değerlendirilmesine imkan sağlamıştır. DİE tarafından yapılan genel nüfus sayımlarının yanında sağlık ocakları ve belediyeler gibi kuruluşlar da kendilerine gerekli olacak ayrıntıda yerel nüfus sayımları yapmaktadırlar.

Elazığ nüfusunun cumhuriyet dönemindeki seyrine baktığımızda, temelde 1935-1945 yılları arasındaki azalmanın yanında, diğer dönemlerde göze çarpan hızlı veya yavaş bir artışı günümüze kadar devam ettmiştir. Nüfusun azaldığı bu dönem ise Elazığ ilinin idari yapısında yapılan değişiklik nedeniyledir. Şayet bu dönemdeki nüfus azalışının sunni, idari bir nedene dayalı olduğu ve nüfus hareketlerinden kaynaklanmadığı düşünülürse Elazığ nüfusu 1927-1995 arasında nüfusu daima artan bir karakter arzetmiştir. Elazığ ilinin nüfusundaki artış karakteri Türkiye nüfusu ile karşılaştırıldığında genelde yavaş artış gösteren bir karaktere sahip olduğu ortaya çıkar. Çünkü Türkiye nüfusu 1927-1990 dönemi arasında yaklaşık 4.2 misli artış gösterirken, Elazığ nüfusu 1927-1990 arasında yaklaşık 2.3 misli, Bugünkü idari yapısını yansıtan 1940-1990 dönemi göz önüne alındığında ise 2.6 misli bir artış göstermektedir. Yani Elazığ'ın ortalama nüfus artış hızı ve oranı, Türkiye genelinin altındadır.

Tablo 1: Elazığ İl Nüfusu ( 1927-1990 )

Sayım

Genel Nüfus

Şehir Nüfusu

Köy Nüfusu

Yılları

Toplam

Erkek

Kadın

Toplam

Erkek

Kadın

Toplam

Erkek

Kadın

1927

213531

104676

108855

34417

19340

15077

179114

85336

93778

1935

256189

128124

128065

39516

21954

15562

216673

106170

115103

1940

190366

96580

93786

36311

20943

15368

154055

75637

78418

1945

198081

101147

96934

38003

21686

16317

160078

79461

80617

1950

213330

109157

104178

42186

23719

18467

171114

85438

85706

1955

242279

124224

118055

59466

32935

26531

182813

91289

91524

1960

278332

141583

136749

81223

43399

37824

197109

98184

98925

1965

322727

165636

157091

106180

57948

48232

216547

107688

108859

1970

376915

191283

185632

151555

81340

70215

225360

109943

115417

1975

417924

216639

201285

175675

94015

81660

242249

122624

119625

1980

440808

221116

219692

187025

96851

90174

253783

124265

129518

1985

483715

242277

241438

233621

120590

113031

250094

121687

128407

1990

498225

247321

250904

272790

139006

133784

225435

108315

117120

Kaynak : DİE Genel Nüfus Sayımları (1927-1995)

Cumhuriyet devrinde ilk nüfus sayımı 1927 yılında yapılmıştır. Bu nüfus sayımında Elazığ ilinin nüfusu 213.531 olarak belirlenmiştir. Elazığ'ın o dönemdeki idari kapsamının da etkisi ile oldukça fazla miktarda bir nüfusa sahiptir. 1935 yılında yapılan 2. nüfus sayımında nüfus miktarı artarak 256.189 çıkmıştır. Bu bakımdan 1935 yılında yapılan nüfus sayımı sonuçları Elazığ ili nüfusunun 1927-1935 yılları arasındaki devrede hızlı arttığını göstermekle birlikte, doğal nüfus artışının dışındadır. Bu durum 1927 sayımında tesbit edilmeyen gizli nüfusun 1933 yılında çıkan af kanunundan istifade ederek yeniden kaydolunması ve Elazığ demiryolunun inşaatı dolayısıyla işçi sayısının artmasıyla olmuştur.

1940 yılında nüfus oldukça fazla miktarda bir düşme ile 193.366 kişiye inmiştir. Bu durumun oluşmasındaki en büyük değişiklik idari yapıdan kaynaklanan değişikliktir. 1936'da Elazığ iline bağlı olan Çemişgezek, Hozat, Kalan, Mazgirt, Nazimiye, Ovacık, Pülümür ve Pertek gibi ilçeler yeni olşturulan Tunceli iline bağlanmıştır. İdari teşkilattaki bu değişiklik sebebiyle Elazığ ili toplam nüfusunda 66.000 kişiye varan bir azalma olmuştur. 1927 ve 1935 nüfus sayımlarında Elazığ nüfusuna dahil edilen Tunceli nüfusu, 1940 yılından itibaren Tunceli ili olarak nüfus sayımında yerini almıştır. Aynı dönemdeki nüfus ‰ -59.3 azalmıştır. Nüfus artış oranı ise ‰ -256 civarındadır (bkz. Tablo 1, Tablo 2, Şekil 1).

Şekil 1: Elazığ İl Nüfusu (1927-1990)

1940-1945 yılları arasında nüfus artışı çok az miktarda gerçekleşmiştir. Bunun nedeni ise 2.Dünya Savaşı tehlikesinden dolayı erkek nüfusun askere alınmasıdır. 1940-1945 yılları arasında nüfus artış hızı ‰ 8 civarında olmuştur. 1950 yılından itibaren düzene kavuşan nüfus artışında bir hareketlilik olduğu hemen farkedilebilir. 1945-1950 yılları arasında nüfus atış hızı ‰ 14.8'e yükselmiştir. 1950-1955 döneminde ise bu artış değeri ‰ 25.5 olarak belirmiştir. 1940-1950 yılları arasındaki dönemde, diğer dönemlere göre daha durağan bir nüfus seyri mevcuttur. Çünkü gerek II. Dünya savaşı gerekse nüfusu etkileyecek bir dinamik etkenin olmaması nüfusun hemen hemen sadece doğal gelişim ile büyüdüğü sonucunu vermektedir. 1950-1955 arasındaki nüfus artış hızının nisbeten fazla olmasında Elazığ'da çeşitli kesimlere yerleştirilen "muhacir" denen Rumeli göçmenlerinin az da olsa payı vardır.

1955'li, 1960'lı yıllardan itibaren Türkiye genelinde yaşanan kentlere göç eğilimi hızlı kentleşme Elazığ'da da etkisini göstermiştir. hızlı bir kentleşme ile birlikte nüfus artışının hızlandığı görülebilir. 1960 yılında nüfus artış hızı ‰ 27.7'dir. 1960-1965 yılları arasında nüfus artmaya devam etmiş ve nüfus artış hızı ‰ 29.5'e yükselmiştir. 1965-1970 dönemi ise en yüksek nüfus artış hızının görüldüğü dönemdir. Bu dönemin sonunda Elazığ nüfusu yaklaşık 377.000 olurken dönemdeki yıllık nüfus artış hızı ‰ 31 civarına yaklaşmıştır. Aynı dönemde Türkiye'de görülen hızlı kentleşme oranları Elazığ'da da gerçekleşmiş ve kentli nüfus payı hızlı bir şekilde artış göstermiştir. Hızlı nüfus artışı ve kentleşmede pay sahibi olan Keban Barajı'nın inşaası nüfusa daha fazla bir hareketlilik kazandırmıştır. Gerek Yurtiçinden gerekse yurdışından gelen işçi ve teknik personel Elazığ ve Keban nüfusunu etkilediği nüfus sayımlarında açıkça görülebilmektedir.

1970-1975 döneminde nüfus artışı yavaşlamıştır. Yıllık nüfus artış hızı ‰ 20.6 olarak belirlenirken nüfus 400.000 sınırını aşarak 418.000 civarına ulaşmıştır. Türkiye de en hızlı kentleşmenin yaşandığı bu dönemde Elazığ ilinin nüfus artışının ve kentleşme hızının nisbeten azaldığı görülür. Bu durumun en önemli sebebi; Keban Baraj Gölü'nün inşaasının tamamlanması ve göl sahası içinde kalan kırsal nüfusun Elazığ dışındaki yerleşim birimlerine de göç etmesi olarak belirlenebilir. Fakat az önce de belirtildiği gibi bu olay, nüfus artışını ancak yavaşlatmıştır.

Tablo 2: Elazığ İli Nüfus Artış Oranları ve Hızları ( 1927-1990 )

ELAZIĞİL GENELİ

ELAZIĞŞEHİRSEL

ELAZIĞKIRSAL

Dönemler

Artış Miktarı

Nüf. Artış

Oranı.

Nüf. Artış

Hızı

Artış Miktarı

Nüf. Artış

Oranı.

Nüf. Artış

Hızı

Artış Miktarı

Nüf. Artış

Oranı.

Nüf. Artış

Hızı

1927-1935

42658

199.7

22.7

5099

148.1

17.2

37559

209.6

23.7

1935-1940

-65823

-256.9

-59.3

-3205

-81.1

-16.9

-62618

-288.9

-68.2

1940-1945

7715

40.5

7.9

1692

46.5

9.1

6023

39.0

7.6

1945-1950

15249

76.9

14.8

4183

110.0

20.8

11036

68.9

13.3

1950-1955

28949

135.7

25.4

17280

409.6

68.6

11699

68.3

13.2

1955-1960

36053

148.8

27.7

21757

365.8

62.3

14296

78.2

15.0

1960-1965

44395

159.5

29.5

24957

307.2

53.5

19438

98.6

18.8

1965-1970

54188

167.9

31.0

45375

427.3

71.1

8813

40.6

7.9

1970-1975

41009

108.8

20.6

24120

159.1

29.5

16889

74.9

14.4

1975-1980

22884

54.7

10.6

11350

64.6

12.5

11534

47.6

9.3

1980-1985

42907

97.3

18.5

17578

93.9

17.9

-3689

-14.5

-2.9

1985-1990

14510

29.9

5.9

65793

321.5

55.7

-24659

-98.5

-20.7

1990-1995*

18658

37.4

7.3

64425

238.2

42.7

-43373

-192.3

-42.7

1927-1995

23334.8

76.9

12.5

23108

200.8

34.2

226.769

10.1

-0.8

Kaynak : DİE Genel Nüfus Sayımları (1927-1995), * İl Sağlık Müdürlüğü

1975-1990 yılları arasında Elazığ nüfusu genel anlamda önemli bir artış göstermemiştir. Yani nüfusa yüksek bir ivme kazandıracak herhangi bir önemli etken yoktur. Nüfus kırsal ve kentsel nüfus arasında iç hareketlilik yaşamakta ve çevre ile Elazığ arasında kayda değer nüfus hareketi olmamakta, bu da doğal olarak toplam nüfusa etki etmemektedir. 1975-1980 döneminde nüfus artış hızı ‰ 10.6 civarında olurken, 1980-1985 te ‰ 18.5, 1985-1990 arasında ‰ 5.9 dur (bkz. Tablo 1, Tablo 2, Şekil 1). Görüleceği üzere 1990 yılına doğru il genelindeki toplam nüfusun büyük bir bölümü doğumlar ve ölümler arasındaki farktan dolayı artış göstermektedir. 1990 yılına gelindiğinde Elazığ nüfusu 498.225 rakamına ulaşmıştır. İlin toplam alanının 9.153km2 olduğu düşünülüse ilin km2 düşen aritmetik nüfus yoğunluğu yaklaşık 54 olarak belirlenir.

1927-1995 döneminde Elazığ nüfusu ortalama her beş yılda 23.335 kişi artmıştır. ve nüfus 1927 den günümüze 2.6 misli artış göstermiştir. İldeki ortalama yıllık nüfus artış oranı ‰ 77 civarında gerçekleşirken, ortalama yıllık nüfus artış hızı ‰ 12.5 olarak belirlenmiştir. İl genelinin sergilediği bu rakamlar Türkiye genelinin altında olan rakamlardır. Bu da gösteriyorki Elazığ nüfusu, Türkiye geneline göre daha durağan bir yapı arzetmekte ve il genelinde nüfusu etkilemiş büyük bir hareket yaşanmamıştır. Genel nüfusu etkileyen iki önemli hareket olmuştur. Bunlardan birincisi Tunceli ilinin Elazığ'dan ayrılması, ikincisi ise Keban Barajının inşaası ve barajın yapımı sırasındaki beşeri ve ekonomik etkiler ve baraj bittikten sonra baraj gölünün rezervuar sahası içinde kalan nüfusun etkilerinin oluşturduğu hareketliliktir.

Elazığ iline ait 1995 yılı ile ilgili nüfus istatistikleri ise sayımlardan değilde, Elazığ il Sağlık Müdürlüğü'nün ETF raporlarından elde edilmiştir. Bu raporların nüfus açısından resmi geçerliliği olmaması ve raporların eksik ve sağlıksız olması nedeni ile 1995 yılı, resmi nüfus istatistiklerinden ayrılarak, ayrıca değerlendirilmesi uygun görülmüştür. Buna göre Elazığ ili toplam nüfusu 516.883 tür. Bu raporlara göre Elazığ nüfusu 1990-1995 arasında 18.658 kişi artmıştır. Bu döneme ait nüfus artış hızı ‰ 7.3 olarak belirlenirken, nüfus artış oranı ‰ 37.5 tir. Elazığ ilinde aritmetik nüfus yoğunluğu ölçeğinde km2'ye düşen kişi sayısı 56.5 civarına yükselmiştir. Buna göre Elazığ ilinin çevresindeki terör olaylarından dolayı göç eden insanların tercihi pek olmadığı sonucu ortaya çıkmaktadır. Hatta bu rakamlar sanıldığının aksine hemen hemen hiç olmadığı izlenimini vermektedir. Bir diğer ihtimal ise Elazığ'ın son dönem çokta göç verdiği ve gelen nüfusun giden nüfusu dengelediği ihtimalidir ki bu çok zayıftır. Fakat tekrar altı çizilerek belirtmek gerekirse bu tip tahminleri sağlık ocaklarının kayıtlarının baz alınarak yapılması sağlıklı sonuçlara ulaşmak yönünden daha az güvenilirdir.

ELAZIĞKIRSAL-KENTSEL NÜFUS İLİŞKİSİ

Elazığ ili 1927-1995 yılları arasında çevre illerden veya Türkiye'nin başka yörelerinden pek göç almazken, kendi bünyesinde kır ve şehir arasındaki nüfus hareketleri oldukça fazla ve dinamiktir. 1927 yılında nüfusun yaklaşık % 84 ü kırsal kesimde yaşarken, 1995 yılına gelindiğinde nüfusun yaklaşık % 65 i şehirlerde yaşamaya başlamıştır. 1927 yılında Türkiye nüfusunun % 87.5 i kırsal kesimde % 12.5 i ise şehirlerde yaşamaktaydı (şehir kriterinde nüfusu ne olursa olsun il ve ilçe merkezleri kastedilmektedir). Yani Elazığ'ın kentsel nüfusu o dönem için Türkiye ortalamasının az da olsa üstündeydi. Fakat bu durum yanıltıcıdır. Çünkü Tunceli ili ilçeleri ile birlikte 1927 ve 1935 sayımlarında Elazığ nüfusu içinde yeralmaktadır. Nitekim Tunceli nüfusunun ayrı yazıldığı 1940 nüfus sayımında Elazığ'ın şehirli nüfusu Türkiye ortalamasının altına iner (Türkiye = % 86.26, Elazığ = % 80.93). 1940 yılında Elazığ'da şehirlerde yaşayan nüfus 36.311 dir. Toplam şehir nüfusunun % 70 i ise Elazığ şehrinde yaşamaktadır. Kırsal nüfus ise şehirler nüfusunun yaklaşık 4 katı yani 154.055 kişidir (bkz. Tablo 3).

1940-1955 yılları arasında kırdan kente göç hareketi oldukça yavaşlamış görünmektedir. Bunun nedenleri arasında; II. Cihan Harbi'nin etkisi, Rumeli'den gelen göçmenlerin daha çok köylere yerleştirilmesi ve tabiki kırsal iktisadi faaliyetlerin nüfusu besleyecek güçte olması yatmaktadır. Elazığ şehrinin nüfusu 1927-1955 arasındaki 28 yıllık dönemde % 108 artmıştır.

Tablo 3 : Elazığ İli Şehir-Kır Nüfus Miktar ve Oranları (1927-1995)

Sayım

Şehir Nüfusu

Şehir Nüfusu

Kır Nüfusu

Kır Nüfusu

Yılları

Toplam

Erkek

Kadın

Oranı

Toplam

Erkek

Kadın

Oranı

1927

34417

19340

15077

16.11

179114

85336

93778

83.89

1935

39516

21954

15562

15.42

216673

106170

115103

84.58

1940

36311

20943

15368

19.07

154055

75637

78418

80.93

1945

38003

21686

16317

19.18

160078

79461

80617

80.82

1950

42186

23719

18467

19.77

171114

85438

85706

80.23

1955

59466

32935

26531

24.54

182813

91289

91524

75.46

1960

81223

43399

37824

29.18

197109

98184

98925

70.82

1965

106180

57948

48232

32.90

216547

107688

108859

67.10

1970

151555

81340

70215

40.20

225360

109943

115417

59.80

1975

175675

94015

81660

42.03

242249

122624

119625

57.97

1980

187025

96851

90174

42.42

253783

124265

129518

57.58

1985

233621

120590

113031

48.29

250094

121687

128407

51.71

1990

272790

139006

133784

54.75

225435

108315

117120

45.25

1995*

334821

---

---

64.77

182062

---

---

35.23

Kaynak : DİE Genel Nüfus Sayımları (1927-1995), * İl Sağlık Müdürlüğü

1955 - 1970 yılları arasında ise oldukça hızlı bir kentleşme hareketi görülmektedir. 1955 yılında 42.186 olan şehirli nüfus (% 24.5), 1970 yılında 151.555 rakamına (% 40.2) ulaşmıştır. Kırsal kesimde ise 1955 yılında 182.813 kişi, 1970 yılında ise 225.360 kişi yaşamaktadır. Bu hızlı şehirleşme de asıl pay sahibi Elazığ şehridir. Diğer şehirler nüfus açısından pek fazla bir çekime sahip değildir. Aksine giderek nüfus kaybetmektedirler. 1970 yılında Elazığ şehri 100.000 nüfusun üstüne çıkmıştır. Elazığ şehrinin nüfusu 1955 - 1970 döneminde yaklaşık % 160 lık bir nüfus artışı göstermiştir. 1970 yılında Elazığ dışında kalan diğer ilçe merkezleri kentsel nüfusun ancak % 29 unu meydana getirmektedir. Maden dışındaki ilçe merkezlerinin nüfusu 10.000 in altındadır.

Görüleceği üzere kırsal nüfusun artmasına rağmen oran olarak kentsel nüfusa göre azalması kırdan şehire göçün fazlalığını ortaya koymaktadır. Aynı zaman diliminde Türkiye nüfusunun 1955 te % 18 i kentlerde yaşamaktadır. Bu oran 1970 yılında % 30.5 olur. Yani 1970 yılında Elazığ'ın kentleşme oranı Türkiye'nin 10 puan üzerindedir. Bu dönemde şehirlerin cazibelerini arttırması, kırsal kesimdeki geçim kaynaklarının artan nüfusa yetmemesi, şehirlerin geçim sağlama açısından daha fazla imkan tanıması, artan sanayileşme ve Keban Barajının yapımına başlanması ile barajın getirisinden faydalanmak için beraberinde yapılması düşünülen iş sahaları kentlere olan yönelimi hızlandırmıştır. Fakat yönelim hiçbir zaman kontrollü ve bilinçli bir şekilde değil, getirisi götürüsü düşünülmeden, plansız bir şekilde olmuştur. Doğal olarak şehirlerde aşırı nüfuslanma, çeşitli sorunları beraberinde getirmiş ve ilerisi için oldukça büyük problemler oluşturmaya başlamıştır.

Şekil 2 : Elazığ İli Şehir-Kır Nüfusu (1927-1995)

1970 - 1980 döneminde şehirleşme hızı nisbeten düşmüştür. Fakat yine da artış devam etmektedir. Öyle ki 1970 te % 40.2 olan kentleşme oranı 1980 de % 42.4 e çıkmıştır. Aynı dönemde Elazığ şehrinin nüfusu 107.000 den 142.000 e çıkmıştır. 1980 yılında Türkiye'de şehirli nüfus oranı % 40 tır. Yani 1955-1970 dönemindeki hızlı kentleşme yavaşlamış Türkiye ortalamasına yakın bir değere gelmiştir. Diğer ilçelerin nüfuslarında pek bir değişme olmamıştır. Elazığ şehrindeki bu gelişme ise doğal nüfus gelişim ve Keban Baraj Gölü nedeni ile arazisini kaybeden kimselerin kentsel iskan talebiyle şehre yerleşmelerinden kaynaklanmaktadır.

1985-1995 döneminde yine oldukça hızlı bir şehirleşme meydana gelmiştir. 1985 yılında 233.621 kişi (% 48.2) şehirlerde yaşamaya başlamıştır. Şehirler nüfusunun % 77.6 sı (181.523 kişi) Elazığ şehrinde ikamet etmektedir. Aynı yıl Türkiye'deki kentleşme oranı % 46 civarındadır. 1985 yılında Elazığ kırlarında ilk defa nüfus azalışı meydana gelmiştir. 1980 de 253.000 civarında olan nüfus, 1985 te 250.000 li rakamlara gerilemiştir (bkz. Tablo 3, Tablo 4, Şekil 2). 1985 yılında Elazığ'da yine ilk defa şehir-kır nüfusu neredeyse eşit hale gelmiştir ve bu tarihten sonra şehirler kırlardan daha fazla nüfus barındırmaya başlamıştır (bkz. Tablo 3, Tablo 4, Şekil 2). 1985 te kentlere göçün hızlanmasının altında tamamen ekonomik nedenler yatmaktadır. Kırlar artık fazla nüfus besleyemez hale gelmiştir ve kentler hem psikolojik hem de ekonomik çekim sahası halini almıştır.

1990 yılında da kentsel nüfusun artışı devam etmiştir. 1990 da kent nüfusunun, toplam nüfustaki payı % 54.7 ye yükselmiştir. Elazığ şehir nüfusu ise 200.000 in üzerine çıkmıştır (204.603). Aynı yılda Elazığ kırlarının nüfusu 225.435 rakamına gerilemiştir. Türkiye'de 1990 da kentleşme oranı % 51 civarında olduğu düşünülürse aradaki fark tekrar Elazığ lehine artış göstermiştir. Fakat 1990 daki genelde Elazığ şehrine olan göçün nedeni terördür. İl merkezine uzak kırsal alanlarda meydana gelen terör faaliyetleri, kırsalda yaşayanların topraklarını bırakarak Elazığ şehrine yerleşmelerine neden olmuştur. 1995 sağlık ocaklarının ETF raporlarından elde ettiğimiz sonuçlara göre; aynı durum 1990-1995 döneminde de artarak devam etmiştir. terör dolayısıyla göç edenlerin nüfusa eklenmesi Elazığ şehirler nüfusunu 334.821 e çıkarırken kentleşme oranı % 64.7 olmuştur. Elazığ şehrinin kentsel nüfustaki payı % 80'in üzerine çıkmıştır (270.396 kişi). Tabi bu sonuç ister istemez bazı sorunları kendiliğinden getirecektir. Gecekondulaşma, işsizlik, açlık, bakımsızlık, belediyenin yetersiz kalması gibi. Çünkü nüfus Elazığ şehrinin kaldırabileceği optimum nüfus kapasitesinin üzerinde gibi görünmektedir. Bu sonuçlara göre Elazığ ilçesinin aritmetik nüfus yoğunluğu km2 ye 152.6 kişi olarak çıkmaktadır (329.415 kişi / 2158 km2). Bu rakamın Elazığ şehri belediye sınırları içindeki saha için daha yüksek olacağı muhakkaktır. 1995 İl Sağlık Müdürlüğü raporlarına göre iki şehrin nüfusu 10.000 in üzerindedir. Bunlar Karakoçan ve Kovancılar'dır. Ağın ve Arıcak'ın ilçe merkezleri ise kasaba vasfını dahi kaybetmek üzeredirler.

Tablo 4 : Elazığ İli Nüfus Miktar ve Oranları (1927-1995)

Yerleşim

1990

1995 (*)

Birimi

Toplam

Şehir

%

Kır

%

Toplam

Şehir

%

Kır

%

MERKEZ

272812

204603

75.0

68209

25.0

329415

270396

82.1

59019

17.9

A/IN

4625

2794

60.4

1831

39.6

2673

2089

78.2

584

21.8

ALACAKAYA

11644

3639

31.3

8005

68.7

10058

3500

34.8

6558

65.2

ARICAK

17246

3258

18.9

13988

81.1

10273

1876

18.3

8397

81.7

BASKİL

23026

4374

19.0

18652

81.0

20008

5074

25.4

14934

74.6

KARAKOÇAN

43523

14953

34.4

28570

65.6

32094

10467

32.6

21627

67.4

KEBAN

10663

4900

46.0

5763

54.0

9310

6071

65.2

3239

34.8

KOVANCILAR

37856

10270

27.1

27586

72.9

37362

12806

34.3

24556

65.7

MADEN

27281

10838

39.7

16443

60.3

22134

9149

41.3

12985

58.7

PALU

32247

7900

24.5

24347

75.5

26771

7999

29.9

18772

70.1

SİVRİCE

17302

5261

30.4

12041

69.6

16785

5394

32.1

11391

67.9

İL GENEL NÜF.

498225

272790

54.8

225435

45.2

516883

334821

64.8

182062

35.2

Kaynak : DİE Genel Nüfus Sayımları (1927-1995), * İl Sağlık Müdürlüğü

1990 - 1995 Elazığ nüfusları tabloda ayrıntılı olarak verilmiştir. Elazığ'ın son nüfus sayımında, yeni oluşturulan Alacakaya, Arıcak ve Kovancılar ilçelerinin nüfuslarının yeralması 1995 yılına kadar olan değişimi gözlemlemek açısından önemlidir. 1990 yılından 1995 yılına gelindiğinde Elazığ genel kırsal nüfusunda 43.373 kişilik bir azalma, genel kent nüfusunda ise 62.031 kişilik bir artış mevcuttur. Bu sonuç Elazığ'ın sınırları dışında olan nüfus hareketlerinden pek etkilenmediğini veya göç verme yoluyla kaybettiği nüfusun çevreden fazla bir nüfusla karşılandığını ortaya çıkarır.

Elazığ merkez ilçesinin nüfusu 56.603 kişi artmıştır. Buna mukabil şehir nüfusu bundan daha fazla bir artışla 65.793 kişi fazlalaşmıştır. Merkez ilçenin kır nüfusu ise 9.190 kişi azalmıştır. Bu Elazığ merkezinin daha uzak sahalardan beslendiğini veya bununla beraber doğumların arttığını göstermektedir. Aşağıdaki tabloda görüleceği üzere Elazığ merkez ilçede, 1990-1995 arasındaki nüfus artış hızı ‰ 40.9 oranına yükselmiştir. Aynı dönemde nüfus artış oranı ise ‰ 227.2 olarak gerçekleşmiştir (bkz. Tablo 5). 1927-1995 yılları arasında ortalama nüfus artış hızı ‰ 21.9 ve artış oranı ‰ 121.2 olduğu düşünülürse 1990-1995 arasındaki rakamlar, ortalamaların yaklaşık iki misli kadardır. Bu rakamlar şehir için oldukça yüksek rakamlardır. Elazığ şehir nüfusu kente göçün başladığı 1950-1960 arasında ‰ 72 lik bir nüfus artış hızına, Keban Barajı dolayısı ile 1965-1970 yılları arasında ise ‰ 55 lik bir nüfus artış hızını yakalamıştır. Son dönemdeki oranlar, bu dönemlerden sonra görülmüş en yüksek rakamlardır. 1927 yılında 19.216 olan Elazığ şehir nüfusu 1995 yılına gelindiğinde % 1400 artarak 270.396 rakamına ulaşmıştır (bkz. Tablo 5).

Tablo 5 : Elazığ Merkez İlçenin Nüfus Artış Oranları ve Hızları (1927-1995)

ELAZIĞMERK. İLÇE GEN

ELAZIĞŞEHRİ

ELAZIĞMERK.İLÇE KIR

DÖNEMLER

Artış Miktarı

Nüf.Artış

Oranı

Nüf.Artış

Hızı

Artış Miktarı

Nüf.Artış

Oranı

Nüf.Artış

Hızı

Artış Miktarı

Nüf.Artış

Oranı

Nüf.Artış

Hızı

1927-1935

2779

35.0

4.3

3962

206.1

23.4

-2386

-38.9

-4.9

1935-1940

-7535

-91.8

-19.2

2287

98.6

18.8

-9822

-166.9

-36.5

1940-1945

-2006

-26.9

-5.4

-1770

-69.5

-14.4

-236

-4.8

-0.9

1945-1950

9788

135.0

25.3

5622

237.2

42.5

4166

85.4

16.3

1950-1955

19232

233.8

42.0

12350

421.2

70.3

6882

130.0

24.4

1955-1960

16730

164.8

30.5

18622

446.9

73.8

-1892

-31.6

-6.4

1960-1965

24159

204.3

37.1

18316

303.8

53.0

5843

100.8

19.2

1965-1970

33083

232.3

41.7

28759

365.8

62.3

4324

67.8

13.1

1970-1975

27973

159.4

29.5

24051

224.0

40.4

3922

57.6

11.2

1975-1980

16636

81.7

15.7

11568

88.0

16.8

5068

70.3

13.6

1980-1985

31044

141.0

26.3

39313

274.9

48.5

-8269

-107.2

-22.6

1985-1990

21715

86.4

16.5

22307

122.3

23.0

-592

-8.6

-1.7

1990-1995*

62009

227.2

40.9

65793

321.5

55.7

-9190

-134.733

-28.9

1927-1995

19662.1

121.7

21.9

19321.5

233.9

39.5

-167.846

1.4

-0.3

Kaynak : DİE Genel Nüfus Sayımları (1927-1995), * İl Sağlık Müdürlüğü

Sonuçlar dikkatlice incelendiğinde terörün etkisi çok daha rahat ortaya çıkarılabilir. Elazığ ilinin tüm kırsal kesimlerinin 1995 yılında nüfusları azalmıştır. Çünkü kırsal kesimdeki tarımsal faaliyetlerin köylüyü besleyememesi ve yanında bir kısım ilçelerde terörün etkili oluşu göçün hızını arttırmaktadır. Alacakaya, Arıcak, Karakoçan, Maden gibi ilçe merkezleri de nüfus kaybetmektedir. Adı geçen ilçelerin terör faaliyetlerinin görüldüğü sahalara da karşılık gelmesi göçü hızlandırmaktadır. Öyleki terörden en çok etkilenen Arıcak beş yıllık dönemde nüfusunun % 40.5 ini ve Karakoçan ise % 27 sini kaybetmiştir. Terör hem kırsal geçim faaliyetlerine, tarıma engel olurken, zaten karnını zor doyuran geçim sıkıntısı olan köylüyü iyice sefalete iterek psikolojik olarakta insanları kente sürüklemektedir. Bu rakamlar oldukça yüksek rakamlardır. Kırsal kesimden göç daha çok il merkezine olmaktadır. Çünkü ilçelerde geçinmek ve iş bulma garantisi daha azdır. Alacakaya'da krom işletmesininde faaliyetlerinin bir kısmının durması nüfusun azalmasının bir diğer sebebidir. Ağın ilçesi ise Tunceli'ye yakınlığı ve Elazığ ile baraj gölü aracılığı ile bağlantı kurması, yani doğal bir engelin oluşu, verimli arazinin sınırlılığı, halkın iktisadi kaygılarla göç etmesine neden olmaktadır.

Elazığ'da kentsel ve kırsal alandaki nüfusun alansal dağılışına baktığımız zaman coğrafyanın etkisininde oldukça fazla olduğu ortaya çıkmaktadır. Harput şehri güvenlik problemi ortadan kalktıktan, yani stratejik önemini yitirdikten sonra yerini ve nüfusunu coğrafi olarak uygun konumda bulunan Elazığ şehrine terkederek, coğrafyanın etkisinin ne derece olduğunu ilk ortaya koyan delil olmuştur. Elazığ ve çevresinde Uuova, Kuzova, Elazığ ovası, Hankendi ovası ve Muratçık (Aşvan) Ovası gibi nisbeten alçak düzlüklerin bulunuşu ve buraların tarımsal potansiyellerinin yüksek oluşu, bunların bir kısmının sulanabilir özellikte de bulunması bu tip sahalarda nüfusun fazla olmasına neden olmaktadır. Bu il genelinde ve daha ayrıntılı olarak köyler bazında düşünüldüğünde; akarsu kenarlarında, etek düzlüklerinde, birikinti konileri üzerinde, baraj gölleri kenarında ve lokal düzlükler vb. üzerinde bulunan yerleşim birimlerinde nüfus artmaktadır. Nüfus Doğu Anadolu'nun genel coğrafik özelliklerini yansıtan dağlık ve yüksek sahalarda ise oldukça düşük bir yoğunluk göstermektedir.

Nüfus dağılışında su ve sulamanın etkisi oldukça büyüktür. Özellikle kırsal kesimde nüfusun yoğunlaştığı alanlar sulama imkanlarıyla paralellik arzetmektedir. Uluova sulamanında etkisiyle köy bazında yoğun bir nüfuslanma alanı olarak meydana gelirken Uluova'yı çevreleyen yüksek ve eğimli kesimlerde nüfus azalmaktadır. Sulanabilen topraklar nüfus ve yerleşmenin yoğunlaşmasına neden olurken, bu karşılıklı ilişkinin artması tarımsal faaliyetinde artmasına ve bitkisel ve hayvansal ürünlere yönelik pazarın, ticaretin veya sanayinin gelişmesine neden olabilmektedir. Uluova daki nüfus yoğunluğu bir çok ilçe merkezinden daha fazladır. Ulaşımın, şehire yakınlığında etkisi ile ova giderek daha fazla nüfusa erişmektedir.

Elazığ ilinde şehirler ve kasabaların nüfus hareketlerinde en çok belirginleşen, merkez ilçeye mesafe, ulaşım faaliyetlerinin fazla olduğu yolların kenarlarında bulunma gibi nedenler etkilidir. Kovancılar ilçe merkezi; Elazığ-Bingöl karayolu üzerinde düz bir sahada bulunmaktadır. İlk olarak göçmenlere tahsis edilmiş olan bu saha köy yerleşmesidir. Fakat doğal ve beşeri çevre özelliklerinin uygunluğu köyü, Elazığ'dan sonra en büyük ikinci yerleşim birimi haline getirmiştir. Kovancılar, Elazığ'a olan uzaklığınında etkisi ile çevre köy ve kasabalara hizmet veren bir merkez haline gelmiştir ve gelişmeye devam etmektedir. Kovancıların bu özelliği çevresindeki yakın köylerinde gelişmesine neden olmaktadır. Kovancıların gelişmesi nüfusu çekici hale gelmesi, Elazığ'ın yükünü hafifletecektir. Bunun yanında yeni ilçe olan Arıcak ise; coğrafyanın elverişsizliği, önemli yollara uzak oluşu, il merkezlerine uzak oluşu ve önemli bir ekonomik aktivitesinin bulunmayışı gibi nedenlerle gelişememektedir. Hatta kasaba vasfını dahi kaybetmesine neden olmaktadır. Ağın ilçesi önceleri Fırat Nehri, sonradan Keban Baraj Gölü dolayısıyla Elazığ'dan ayrı bir görünüm vermekte ve bu da Ağın'ın gerilemesine ve gelişmesine engel olarak belirmektedir. Keban ise barajın yapıldığı zaman olan nüfusunu ve ekonomik kapasitesini kaybetmiştir. Bu durum halkın göçmesine neden olmaktadır.

 

NÜFUSUN YAŞ VE CİNSİYET YAPISI

Elazığ il geneli 1927-1995 arasındaki dönem boyunca kadın ve erkek nüfus miktarları birbirine paralel olarak seyretmiştir (bkz. Tablo 1). 1970-1980 yılları arasında nüfus dengesi erkek nüfus lehine bozulsa da sonradan tekrar nüfusun yarı yarıya olan dengesi sağlanmıştır. 1970-1980 döneminde Keban Barajı'nın yapımı dolayısıyla şehre çalışmaya gelen Türk ve yabancı uzman personel ile kalifiye ve vasıfsız işçilerin erkek olması anılan dönemdeki erkek nüfus fazlalığını sağlamaktadır. Fakat barajın bitiminden bir süre sonra bu fazlalık kaybolmaktadır. 1927 yılında Erkek nüfus miktarı 104.676 (% 49) , kadın nüfus 108.855 tir (% 51). Bu tarihten sonra 1935-1985 yılları arasında Erkek nüfus daima kadın nüfus miktarının üzerinde olmuştur. Erkek nüfusun azda olsa fazlalığını sağlayan unsur Elazığ'ın bölgede büyük şehirlerden birisi olması ve çalışma amacıyla çevreden gelen işçi göçüne açık olması şehirdeki erkek nüfusun fazla olmasına neden olmaktadır. 1990 nüfus sayımında ise kadın nüfus miktarı 250.904 tür (% 50.3). 1990 da kadın nüfus erkek nüfustan yüksektir.

Elazığ'da il ve ilçelerde hiçbir dönem kadın nüfus fazla olmamıştır. Kentlerde erkek nüfus kadın nüfustan daha fazladır. 1927 de kadın nüfus miktarı 15.077 (% 44), Erkek nüfus miktarı 19.340 tır. 1975 te erkek nüfus oranı % 53.5'a iner. 1990 yılında ise erkek nüfusun payı % 51 dir (bkz. Tablo 6).

Elazığ kırsal kesimdeki nüfusun cinsiyetine bakıldığı zaman 1927 den başlayarak 1975 hariç tüm sayım dönemlerinde kadın nüfus, erkek nüfustan fazladır (bkz. Tablo 6). Fakat aradaki fark yinede çok fazla değildir. Hatta 1950-1960 dönemindeki üç nüfus sayımında fark yüzlerle ifade edilebilir. Erkek nüfusun kırsal kesimde az olmasının temel nedeni işsizlik ve buna bağlı olarak kentlerde iş bulma ümididir. sadece 1975 yılında erkek nüfus 122.624 olurken kadın nüfus 119.625 te kalmıştır. 1975 yılı Keban barajının yapımının sonuna denk geldiği için erkek nüfus fazlalığı kır nüfusunda da etkisini göstermiştir.

1995 yılı nüfusun yaş ve cinsiyetine ilişkin istatistikler il sağlık müdürlüğünden sağlanan ETF raporlarından çıkarılmıştır. Fakat bu raporlarda bir kısım köylerin bulunmaması, bazı köylerin ise yaş gruplarına yönelik bilgisinin eklenmemiş olması problem oluşturmuştur. 1995 nüfusu daha önce yaklaşık 516.000 olarak alınmıştır. Fakat yaş gruplarının ve cinsiyetin ortaya konulmasında bu rakam kullanılmamıştır. Raporlardan yaş grupları ve cinsiyeti belirli olan nüfus gözönünde bulundurularak ilişkin kısımdaki toplam nüfus 497.850 olarak tespit edilmiş ve istatistiki işlemlerde bu rakam kullanılmıştır. İki rakam arasındaki yaklaşık 18.500 civarında nüfusun yaş ve cinsiyetine ilişkin bilgiler elde edilememiştir.

1995 yılında nüfusun cinsiyet miktar ve oranlarına bakıldığında birbirine çok yakın rakamlar gözlemlenir. İl genelindeki 497.850 nüfusun 250.374 ü erkek (% 50.2), 247.476 sı kadın nüfustur (% 49.8). Şehirler bazında incelendiğinde ise Elazığ şehirlerinde yaşayan 427.875 nüfusun 215.636 sı erkek (% 50.3), 212.239 u (% 49.7) kadın nüfustur (bkz. Tablo 1, Tablo 6, Şekil 3). Nüfustaki cinsiyet oranlarının birbirine yakın seyretmesinde Elazığ nüfusunu etkileyebilecek dış faktörün olmaması rol oynamaktadır. böylece nüfus kendi içinde yer değiştirmekte fakat büyük nüfus hareketleri görülmemektedir. Doğal olarakta bu nüfusun nitelikleri açısından pek bir değişime neden olmamaktadır.

Tablo 6 : Elazığ İl Nüfusunun Cinsiyet ve Yaş Gruplarına Bölünüşü (1995)

İl Geneli

İlçeler

Merkez Şehir Nüfusu

Merkez Kır Nüfusu

Yaş Gr.

E

K

T

E

K

T

E

K

T

E

K

T

0 - 4

25283

24383

49666

8718

8298

17016

12856

12632

25488

3709

3453

7162

5 - 9

23951

23000

46951

8705

8419

17124

11947

11389

23336

3299

3192

6491

10 - 14

30407

29517

59924

10868

10314

21182

15286

15110

30396

4253

4093

8346

15 - 19

30759

29791

60550

11006

10558

21564

15593

15043

30636

4160

4190

8350

20 - 24

25532

26990

52522

8979

9078

18057

13024

14223

27247

3529

3689

7218

25 - 29

22211

23236

45447

7335

7401

14736

12048

12829

24877

2828

3006

5834

30 - 34

18435

18704

37139

5494

5456

10950

10738

10871

21609

2203

2377

4580

35 - 39

16006

15808

31814

4430

4510

8940

9638

9368

19006

1938

1930

3868

40 - 44

12158

12185

24343

3373

3391

6764

7341

7263

14604

1444

1531

2975

45 - 49

10612

10137

20749

3108

3281

6389

6073

5354

11427

1431

1502

2933

50 - 54

8468

8598

17066

2722

2885

5607

4627

4463

9090

1119

1250

2369

55 - 59

8526

8655

17181

2991

3039

6030

4251

4079

8330

1284

1537

2821

60 - 64

7044

6385

13429

2538

2303

4841

3265

2830

6095

1241

1252

2493

65 - 69

5405

5056

10461

1920

1762

3682

2431

2227

4658

1054

1067

2121

70 - 74

2428

2203

4631

937

831

1768

972

911

1883

519

461

980

75 - 79

1682

1487

3169

666

583

1249

665

555

1220

351

349

700

80 - 84

817

710

1527

324

271

595

301

275

576

192

164

356

85+

650

654

1304

260

256

516

206

204

410

184

194

378

Toplam

250374

247476

497850

84374

82636

167010

131262

129603

260865

34738

35237

69975

Kaynak : İl Sağlık Müdürlüğü

Elazığ genel nüfusunu gösteren tablo ve grafikte; genç nüfusun fazlalığı göze çarpar (bkz. Tablo 6, Şekil 3). Son dönem 0-5 yaş arasındaki bebek nüfusta, bir önceki döneme göre fazlalık olmasına rağmen bunlar 10-25 arasındaki nüfus grubunun altındadır. Fakat bunun nedenini kestirebilmek güçtür. Son 7 yılda ülkemizde nüfus sayımı yapılmadığından göç, doğum, ölüm, gibi nüfus kriterlerinin etkisi tam kestirilememektedir. 0-30 yaş grubu arasındaki erkek ve kadın nüfus toplam nüfusun % 63.2 sini oluşturur (315.060 kişi). Bu 6 yaş grubu dilimindeki toplam nüfus diğer 12 dilimdeki % 37 lik oranla karşılaştırıldığında aradaki farkın çok büyük olduğu görülür. Elazığ'daki çocuk ve genç nüfus yaş dilimi aralığı, olgun ve yaşlıları gösteren yaş dilimi aralığının yarısı olmasına rağmen nüfusu neredeyse iki katıdır. genç ve yaşlı dilim aralığını eşitleyerek bir orantı yaptığımızda genç nüfus yaklaşık yaşlı nüfusun 4 katı kadar bir fazlalığa sahip olduğu görülecektir. nüfus 50 li yaşlardan sonra 4 haneli sayılara inmekte ve yaşlı nüfusa doğru oldukça hızlı bir şekilde azalmaktadır. 65 ve üstü olan yaş grubunun içine 21.062 kişi girmektedir. (% 4.2) ve bu oran diğer yaş dilimlerine göre oldukça düşük bir yaş oranını göstermektedir. Cinsiyet itibari ile birbirine yakın değerler gösteren Elazığ nüfusunda yaş grupları arasında da cinsiyet ayrımına dikkat edildiğinde genele uygun olduğu ve her iki cinsiyete ait nüfus miktarlarının birbirine yakın rakamlarda olduğu sonucuna varılır. Örneğin 30-34 yaş grubunda 18.405 erkek 18.704 kadın, 35-39 yaş grubunda 16006 erkek, 15.808 kadın bulunmaktadır. Bazı yaş gruplarında aradaki fark 2 haneli rakamlarda olmaktadır. Daha öncede vurgulandığı gibi bunun en önemli nedeni Elazığ'da nüfusu etkileyecek önemli hareketlerin olmaması ve olsa dahi bunun dengelenmesi şeklinde cereyan eden hareketler görülmektedir. Sonuçta fark daha çok doğumlar ve ölümler arasındaki farktan kaynaklanmaktadır. Doğan bebeklerin cinsiyet oranının ağırlığı ise yaş grupları arasındaki cinsiyet farkını belirleyici bir rol oynamaktadır.

Şekil 3 : Elazığ İlinin Nüfus Piramidi (1995)

İl genelinin nüfus piramidini gösteren şekil 3 te, ilk göze çarpan genç nüfusu gösteren şeritlerin boyunun fazlalığı olur. Genç nüfusun diğer nüfus gruplarına göre fazlalığı öğrenim ve işe başlama çağındaki nüfusun fazlalığını gösterir. Bu fazlalığı dikkate alarak buna uygun planların yapılmaması durumnda gençlerden faydalanmak, genç işgücünü kullanmak zorlaşırken, gençlere yatırım yapılmaması durumunda gençlerin zamanlarını boşa geçirmeleri, kötü alışkanlıklar edinmeleri, topluma yararlı işler yapmamaları, insan ve maddi sermayenin boşa harcanması sonuçlarının görüleceği muhakkaktır.

1995 yılı nüfus verilerine göre; Elazığ Merkez ilçede ise nüfusun yaş ve cinsiyet oranı genelde il nüfus istatistiklerine benzer özellikler gösterirse de özelde bazı farklılıklar kendisini göstermektedir (bkz.Şekil 3, Şekil 4). Elazığ il ve şehir nüfus istatistiklerinin birbirine benzer sonuçlar vermesinin en önemli nedeni nüfusun yaklaşık % 52 sinin Elazığ şehrinde yaşaması ve şehrin nüfus seyrinin genel karakterlerinin il geneline yansıması olarak değerlendirilebilir. Yine Elazığ şehrinde de 0-5 yaş grubu nüfus 5-10 yaş arasındaki nüfustan daha fazladır. Şehirde de çok fazla miktarda genç nüfus görünmektedir (bkz. Tablo 6, Şekil 4). 0-30 yaş grubu nüfus miktarı 161.980 olurken, oranı % 62 civarındadır. yaş gruplarının cinsiyet oranları birbirine yakındır. Yaşlı nüfusa doğru nüfusta hızlı bir gerileme vardır.

Şekil 4 : Elazığ Şehrinin Nüfus Piramidi (1995)

Elazığ şehrinde 65 yaş üstündeki nüfus 8.747 olurken oranı % 3.3 tür. Elazığ şehrinde yaşlı nüfus oranı daha azdır. Nüfus il geneline göre daha gençtir. İl genelinden daha az yaşlı nüfus oranının varlığı kırlardaki yaşlı nüfusun il geneline yansıması ve şehirdeki nüfusa yansımasının az olmasından kaynaklanmaktadır. Elazığ merkez ilçesinin yaş grupları itibari ile nüfusu 330.840 olurken bunun % 78.8 i kent sınırları içinde yaşamaktadır. Bu oldukça yüksek bir yüzdedir. Bu kırların adeta boşaldığını göstermektedir. Merkez ilçe kırlarında yaşayan halk şehre yakınlık nedeni ile şehirde oturmakta ve köylere kısa süreli periyotlar ile gidip dönmekte ve bu da kırdaki daimi nüfusu düşük göstermektedir.

Elazığ şehrindeki nüfus kırlardaki nüfusun 4 katına yakındır. Nüfusun yaş ve cinsiyetini gösteren tablodaki miktarlara da bakıldığında özellikle genç yaş gruplarında aynı oranın muhafaza edildiği görülür. 0-5 yaş şehir nüfusu 25.488, kır nüfusu 7.162 dir. Yani 4 kat civarında fark vardır. Aynı durum 0-40 hatta 50 yaş grubunda da aradaki oran artarak devam eder ( 35-40 yaş grubunda bulunan 22.874 kişinin % 84 ü şehirde yaşamaktadır). 50 ve üstündeki yaş gruplarına doğru ilerledikçe 4 kattan daha fazla olan aradaki fark düşer. Örneğin 85 ve üstü 788 nüfusun % 52 si şehirde, % 48 i kırda yaşamaktadır (bkz. Tablo 6, Şekil 4). Oysa şehir nüfusunun kır nüfusundan 4 kat fazla olduğu dikkate alındığında, kırdaki yaşlı nüfusun şehire oranla oldukça fazla olduğu sonucunu ortaya çıkarır. Kırsal ekonomik fonksiyonların geçim için yetmemesi üzerine Elazığ şehrine göç eden nüfus genç bir Elazığ nüfusu meydana getirirken, köylerde kalan daha eski sayıca az olan nesil ise yaşlı bir kır nüfusu oluşturmuştur. Kırlardaki yaşlı nüfusun payının fazla olması il nüfusundaki yaşlı nüfus oranını azda olsa yukarı çekmektedir. Fakat zaten genel toplam içinde çok az yer tutan yaşlı nüfusa, bu genel nüfus içinde % 1 gibi oldukça az bir yansıma yapmaktadır.

GELECEKTE ELAZIĞNÜFUSU

Elazığ ili ile ilgili geleceğe yönelik projeksiyonlar yapılırken öncelikle Elazığ ilinin genelinin ve her bir şehrin ayrı ayrı 1927-1995 arasındaki dönemlerde genel nüfus artış oranları çıkarılmıştır. Bu nüfus oranları, önemli nüfus değişmelerine neden olan dönemler, idari veya coğrafi değişiklikler, beşeri unsurlar da dikkate alınarak uzun veya kısa dönemlerde de nüfus artış oranları hesaplanarak farklı periyotlara ait çeşitli nüfus artış oranları tespit edilmiştir. Bu tespitten sonra, çeşitli nüfus oranları Elazığ nüfusu üzerine uyarlanmıştır.

İleriye dönük nüfus tahminleri yapılırken önemli olan bir diğer husus 1995 yılı verileridir. Ülkemizde daha önce 5 yıllık periyotlar halinde yapılan nüfus sayımları 1990 dan sonra 10 yılda bir yapılması için karar verilmiştir. Özellikle Ülke nüfusu ve nüfusun diğer kriterlerine bağlı olarak yapılacak bu tip çalışmalarda insan potansiyelinin bilinmemesinden dolayı 10 yılda bir sayım gibi bir mahsurlu karar çeşitli problemler oluşturmuştur. Çünkü 1995 yılı nüfusu il sağlık müdürlüğüne bağlı sağlık ocakları tarafından yapılan ETF raporlarından sağlanmıştır. Raporların oluşturulduğu zaman, mekan ve oluşturan kişi raporların gerçeklik derecesi üzerinde etkilidir. ETF raporlarındaki bilginin sağlıklı olduğu varsayımı üzerine istatistiki derlemeler yapılmıştır. Fakat çalışma sırasında bir kısım sağlık ocağına ait bilgiler bulunmamış ve eksikliklerin giderilmesi için küçük projeksiyonlar yapılmıştır (İl nüfusu ile yaş gruplarına ait il nüfusu arasında 18.500 lük bir fark olduğu daha önce belirtilmişti). Böylece nüfus sayım periyotlarına uygun olarak 1995 yılına ait nüfus oluşturulmuş ve son dönemdeki terör etkisiyle nüfus hareketlerini yansıtan bu nüfus tahmini tüm hesaplamalarda esas olarak kullanılmıştır. Çünkü özellikle Elazığ ilinin ve şehrinin son dönemdeki nüfus hareketlerinden nasıl etkilendiği ve buna yönelik stratejiler ortaya konulabilecekti.

Elazığ il geneli için yapılan projeksiyonda esas olarak 1975-1995 arasındaki nüfus artış oranı gözönüne alınarak yapılmıştır. Çünkü Elazığ ilinin bugünkü idari sınır kapsamı olan 9.153 km2 Keban Baraj Gölü'nün oluşmasından sonra çizilmiştir. Bundan sonraki ilk nüfus sayımı ise 1975 te yapılmıştır. Geleceğe yönelik yapılan nüfus tahminine göre Elazığ il nüfus değeri kısa vadede normal rakamlar verirken, uzun vadede nüfus oldukça düşük çıkmıştır (2000 yılı 563.000, 2005 yılı 597.000, 2010 yılı 634.000, 2015 yılı 673.000 ve 2020 yılı 714.000 kişi). Bunun en önemli nedeni, Elazığ nüfusunun kendi içinde dinamik bir göç yapısına sahip olmasına rağmen il genel nüfusunu etkileyecek çok büyük oranda göç olmaması nüfus artış oranını düşük tutmakta bu da ileri yıllardaki tahminleri yanıltmaktadır. Ayrıca kullanılan birleşik faiz formülüyle de Elazığ genel nüfusu ve şehirler nüfusu ayrı ayrı hesaplanmış ve Elazığ şehrinde yüksek olan nüfus artış oranı fazla nüfus vermekte ve 2020 yılında şehir nüfusu il nüfusunu aşan rakamlara ulaşmakta ve yanıltıcı miktarların oluşmasına neden olmaktadır. Bunu gidermek için il nüfusunun kendi nüfus artış oranı yerine, ilçelerin tek tek nüfus artış projeksiyonu yapılmış ve il genelindeki kırlar nüfusunun projeksiyonu eklenerek elde edilmiştir.

Buna göre; Elazığ il genel nüfusu 2000 yılında 551.800 olurken bunun 146.908 lik kısmı kırsal kesimin nüfusu olacaktır. Kırsal kesim nüfusu azalmaya devam edecektir. Bu azalma çok fazla değildir fakat ilerleyen yıllarda azalmanın aynı oranda devam etmesi kırların optimum nüfusunun altına düşmesi anlamına gelebilir. 2005 yılında nüfusun 118.505 i kırsal kesimde 473.891 i ise kentsel ağırlıklı olacaktır. 2010 yılında kırlarda yaşayan nüfus 95.653 e, 2015 te 77.179 a ve 2020 yılında 62.273 e gerileyecektir (bkz. Tablo 7). Nüfusun 2020 yılında 823.595 i kentli nüfus olarak karşımıza çıkacaktır (bkz. Tablo 7). Fakat kırsal nüfusun gelecekte de böyle bir negatif artış oranına sahip olacağı ve giderek nüfusun azalacağı sonucu yanlış olacaktır. Göç doyma noktasına ulaştığında kırsal nüfustaki bu erime muhtemelen yavaşlayacak veya duracaktır. Yine aynı şekilde kentsel nüfusta, şayet il dışından herhangi bir nüfus etkisi olmaz veya etkili bir sanayileşme, idari veya coğrafi etkileyici bir unsur nüfus artış oranında bir hareketlenme meydana getirmez ise, yani etkileyici bir müdahale olmaması durumunda, nüfus muhtemel gelişim seyrini verilen rakamlar civarında devam ettirecektir.

Elazığ şehrinin gelecekteki nüfusunun muhtemel gelişiminde en önemli unsur 1990-1995 arasındaki yaklaşık 66.000 kişilik (1995 sağlık ocağı verilerine göre) nüfus artışıdır. Büyük bir bölümü il kırsalından terör ve/veya ekonomik sıkıntı dolayısıyla gelmiş olması ihtimal dahilinde olan nüfus son 5 yıllık nüfus artış oranını yukarı çekmiştir. Bunun yanında 1975-1995 arasındaki dönemde Elazığ şehir nüfusu 131.415 ten 270.396 ya çıkarak nüfus % 100 ün üzerinde bir artış göstermiştir. Bu durumda bu periyotlar arasındaki nüfus artış oranına göre projeksiyon yapıldığında çok yüksek rakamlar çıkmaktadır. Bu yüksek oranların daimi olmayacağı düşünülerek diğer periyotlarda gerçekleşen nüfus artış oranlarıda dikkate alınarak hata payı azaltılmaya çalışılmıştır.

 

Tablo 7 : Elazığ İlinin Gelecekte Muhtemel Nüfusu

1995

2000

2005

2010

2015

2020

MERKEZ

270396

329313

401068

488458

594890

724514

A/IN

2089

2207

1823

1505

1243

1027

ALACAKAYA

3500

3366

3237

3113

2995

2880

ARICAK

1876

1634

1423

1240

1080

940

BASKİL

5074

5886

6828

7921

9187

10658

KARAKOÇAN

10467

10889

11376

11865

12370

12900

KEBAN

6071

7415

7500

7585

7673

7760

KOVANCILAR

12806

15968

19911

24825

30959

38601

MADEN

9149

13697

12075

10643

9382

8271

PALU

7999

8099

8199

8304

8408

8513

SİVRİCE

5394

6418

6680

6951

7236

7531

MERK. KIR NÜF.

59019

50933

43964

37948

32756

28274

İL GEN. KIR NÜF.

182062

146908

118505

95653

77179

62273

İL GENEL NÜFUSU

334821

551800

598625

668063

762602

885868

Kaynak : Yapılan Nüfus Projeksiyonları

Yapılan işlemlerden sonra Elazığ şehrinin 2000 yılındaki nüfusu 329.313 olarak bulunmuştur. Bu dönemde Elazığ şehir nüfusunun toplam nüfustaki payı yaklaşık % 60 olacaktır. Aynı nüfus artış oranını sürdürmesi durumunda 2010 yılında nüfusu 488.000 civarında olurken şehrin toplam nüfustaki payı % 73 olması muhtemeldir. 2020 yılında ise nüfus 724.000 olurken il nüfusundaki payı % 82 civarında olacaktır (bkz. Tablo 7). Her ne kadar formülde nüfus artış oranından kaynaklanan abartı giderilmeye çalışılmışsa da, nüfus 2010-2020 yılları arasında tablo 7 dekii rakamlardan daha düşük seviyedeki miktarlarda gerçekleşebilir. Fakat Elazığ şehri iç veya dış kaynaklı günümüzdeki nüfus artış oranına yakın oranlarda nüfus hareketine maruz kalmaya devam ederse muhtemel rakamlar bunlar olacaktır.

Ağın, Alacakaya ve Arıcak kasabalarında nüfus seyri aynen devam ederse nüfus ları 2.000 sınırının altına inecektir. Hatta Arıcak 1.000 sınırının altında olacaktır. Karakoçan son dönemde terörden etkilenmesine rağmen uuzun vadede nüfusu yavaş artarak 2000 yılında 11.000 ve 2020 yılında 13.000 civarında olacağı zannedilmektedir. Maden ise özellikle son dönemde çok fazla nüfus kaybetmektedir. Nüfus seyri aynen devam ettiğ takdirde nüfusu 2020 yılında 4.000 e kadar gerileyecektir. Keban, Palu, Sivrice, Baskil gibi ilçelerin nüfuslarında fazla olmayan oranlarda artışların olacağı görülmektedir. Bu ilçelerin nüfusları 2020 yılına doğru 10.000 civarında nüfusları olması beklenmektedir. Nüfus açısından asıl gelişim Kovancılar ilçesinde olacaktır. Doğal ve Beşeri çevreninde uygunluğu ile Kovancılar nüfusu 2000 yılında 16.000 civarında 2020 yılında ise 40.000 civarında olacağı zannedilmektedir (bkz. Tablo 7). Kovancılar'ın nüfusu 1995-2020 yılları arasında % 300 oranında artabilir. Hatta daha uygun gelişim sağlanırsa Kovancılar'ın nüfusu çok daha üst seviyelere çıkabilir.

Gelecekte Elazığ merkez ilçe kırlarında, il genelindeki kırsal nüfus azalmasına benzer bir şekil görülecektir. Bugün 59.019 olan merkez ilçe kırsal nüfus; 2000 yılında 50.933 e, 2005 te 43.964 e, 2010 da 37.948 e, 32.756 ya ve 2020 yılında 28.274 kişiye gerilemesi muhtemeldir (bkz. Tablo 7). Fakat daha önce il nüfusunda da belirtildiği gibi bu nüfus artış sürecindeki negatif durum göçün doyma noktasına ulaşması durumunda duracak veya pozitif yöne dönecektir. Ayrıca Elazığ şehrine yakın kırsal sahaların en önemli özelliklerinden birisi, halkın Elazığ'da oturması ve arazilerini değerlendirmek üzere, yaz aylarında veya haftalık olarak köye gidip gelmektedirler. Buda Elazığ köylerinde özellikle yaz döneminde büyük bir geçici nüfus miktarının oluşmasını sağlamaktadır. Yani yukarıda belirtilen rakamlara kırsal nüfus gerilese bile bu bir bakıma yanıltıcı olacaktır. Araziler muhtemelen yine tarımsal faaliyet için değerlendirilecektir.

SONUÇ VE STRATEJİLER

Elazığ nüfusu 1927-1995 döneminde nüfusu daimi artış gösteren bir ildir. İl genelindeki nüfus artış hızı ve oranı çok yüksek değildir. Nüfus kendi içinde daimi veya geçici göç ile oldukça hareketli görünürken, İl dışarıdan göç pek almamaktadır. Göç alsa dahi, verdiğ göç ile nüfus dengelenmektedir. Göç ile artan nüfus miktarı çok fazla olmamaktadır. İl nüfusu 1927-1995 yılları arasında 213.531 den 516.883 e çıkmıştır. Yaklaşık 2.5 kat artmıştır. Şayet Tunceli ilinin nüfusu çıkarılacak olursa ba artış 3katına çıkmaktadır. 1927 de halkın % 84 ü kırsal alanda yaşarken 1995 te halkın % 64 ü şehirlerde yaşamaktadır. 1927 yılında Elazığ şehrinin nüfusu 19.216 kişidir. 1995 te şehirin nüfusu 270.396 ya çıkmıştır. Nüfus % 1400 artmıştır. Aynı dönemde Elazığ il genelinin nüfusunun ancak % 250 oranında arttığı düşünülürse meydana gelen hızlı kentleşme çok daha rahat anlaşılır. Elazığ şehri hızla nüfuslanırken kırlarda boşalmaktadır. Kırsal kesim daima nüfus kaybederek ilk defa 1985 yılında kentsel nüfusun altına düşmüştür. Nüfustaki kırsal pay giderek azalmaktadır. Elazığ genelinde 1990 nüfus sayımına göre km2 ye yaklaşık 54 kişi düşerken, 1995 yılı verilerine göre bu oran km2 ye 56.5 kişiye çıkmıştır. Nüfus bu gelişimini devam ettirirse 2020 yılında bu oran muhtemelen km2 ye 96 kişiye ulaşacaktır.

Elazığ 'da şehir nüfusu artarken şehrin toplam nüfustaki payıda artmaktadır. Bu hızla devam ettiği takdirde nüfus sayısı Elazığ şehrinin besleyebileceği miktarın üzerine çıkacak ve kentsel problemler meydana gelecektir. Elazığ nüfusunun genç olduğu da dikkate alınırsa işsizlik problemi çok daha büyük safhalara ulaşacaktır. Konut problemi ve beraberinde gecekondulaşma veya kaçak yapılaşma oranı artacaktır. Nüfusun istihdam edilmemesi durumunda şehirde bunalım, çatışma ve anarşi, başıboşluk artacak ve potansiyel işgücü eğlence yerlerine doğru akacak, zaman israfı meydana gelecektir.

Elazığ ilçe merkezlerinde durum pek parlak değildir. Şayet 1995 sağlık ocağı raporlarında belirtilen nüfus miktarlarının tam doğruyu yansıtması durumunda, bazı ilçe merkezlerinin durumu oldukça vahimdir. Özellikle Ağın, Arıcak, Alacakaya ilçeleri oldukça kötü durumdadır.

Ağın ilçesinin nüfus artış oranı 1990-1995 arasındaki nüfus seyri esas alınarak hesaplanmıştır. Bununla birlikte Ağın tüm nüfus sayım dönemlerinde pek fazla bir nüfusa sahip değildir. Fakat nüfus artış oranının negatif olması bileşik faiz yoluyla hesaplanan nüfus tahmininde ileri yıllarda 1027 gibi çok düşük değerlere inmesi sonucu çıkmıştır. Fakat bu miktarın gerçekleşebileceği pek düşünülmemelidir. Çünkü ilçe merkezlerinde nüfus kaybetseler dahi böyle çok aşırı bir nüfus kaybının daima devam etmesi mümkün değildir. Ağın nüfusunun 1500 ün altına düşmesi çok zor bir ihtimaldir. Fakat yinede kasaba vasfını dahi yitirmek üzere olan bu ilçe merkezi tedbir alınarak rehabilite edilebilir. Özellikle Keban Barajı'nın yapımı ile Elazığ'dan coğrafi ve psikolojik olarak uzaklaşan ilçe, Çevresinde Arapgir ve Kemaliye'nin bulunmasından dolayı bir beşeri çekim gücüne de sahip değildir. Fakat yine de yapılacak yatırımlar ile bu durumun etkisi giderilebilir.

Yeni ilçelerden olan Alacakaya krom madenininde etkisi ile madencilik kasabası haline dönüşmüştür. Fakat son dönemde işletmenin bir kısmının kapatılması nüfusun azalmasına neden olmuştur. Bu da ilçe merkezinin gelişmesine engel olmaktadır. 1995 yılında 3.500 olan Alacakaya nüfusu 2020 yılında şayet olumlu bir gelişme olmaz ise 2020 yılında muhtemelen 2.880 civarında bir nüfusa sahip olacaktır. Kasabanın gelişmesi için madenciliğin tekrar canlandırılması veya bunu telafi edici başka yatırımların yapılması gerekmektedir.

Alacakaya gibi yeni ilçe olan Arıcak, 1995 sağlık ocağı raporlarına göre en az nüfuslu ilçedir. İlçe merkezinde şayet yapılan sayım sağlıklı ise, 1995 nüfusu 1876 dır. Bu miktar oldukça azdır. Şayet böyle bir azalma devam ederse nüfus 2010 da 1.500 ün altına ve 2020 yılında ise üç haneli sayılara inecektir. Bu durum ilçe için mümkün değil belirli bir sınırdan sonra durabilir tahmini yapılsa da Arıcak 'ın durumu çok parlak değildir. Çünkü Elazığ'a en uzak ilçe olan Arıcak coğrafya açısındanda pek şanslı değildir. Ayrıca teröründe bu bölgede fazla olması halkın yerleşmesini, durmasını zora sokmaktadır. Terörü önlemek ile Arıcak'ın nüfus seyrinin değişeceği pek umulmamalıdır. Bunun yanında ilçe merkezinin potansiyelleri tespit edilerek uygun projeler geliştirilmelidir. Ayrıca Arıcak ilçe merkezini, Arıcak kırsalının ihtiyaçlarını giderebileceği bir duruma getirilmesi şarttır.

Baskil, Palu, Keban, Sivrice ve Maden ilçeleri nüfusları yavaşta olsa artma eğiliminde olan ilçelerdir. Bu ilçelerde nüfus daha çok doğal gelişimden veya az da olsa kırsaldan göç şeklinde olacaktır. Herhangi bir olumlu ve nüfusu besleyici bir gelişme olmaması durumunda nüfuslar yaklaşık tabloda görüldüğü gibi olacaktır. Maden'in son dönemde azalan nüfusu geçicidir. Terörün ve ekonomik sıkıntının sonucu göç veren ilçe merkezinde bunun önlenmesi için tedbir alınmalı ve nüfusun Maden'de kalması sağlanmalıdır. Fakat bu ilçeler içerisinde Sivrice turizm potansiyeli açısından kaynağı fazladır. Bunun değerlendirilmesi durumunda, Sivrice nüfusu 2020 yılında 7.531 yerine 20.000-30.000 li rakamlara rahatlıkla ulaşabilecektir. Bu ilçe merkezlerine benzer bir özellikte de Karakoçan ilçesidir. 1990 dan 1995 yılına kadar kaybettiği yaklaşık 4.000 civarındaki nüfus, artış oranını büyük negatif değerlere çekmektedir. Bunda tabi terörün payı olmakla birlikte sağlık ocağı raporlarıda hatalı olabilir. Karakoçan'ın oturmuş yapısından dolayı nüfus 10.000 civarında olacaktır. Nüfus hareketlliliği olsa dahi bunun çok fazla olması zayıf bir ihtimaldir. Hatta nüfus artma eğiliminde dahi olabilir. Terör tehlikesinin bertaraf edilmesi durumunda Karakoçan eski halini alacaktır.

Kovancılar ilçesi; Elazığ ilinde, son dönem nüfus hareketlerinin çok canlı olduğu gelişmeye müsait, ve gelecekte en büyük ilçesi olmaya adaydır. ilçe kuruluş yeri açısından oldukça uygun bir konumdadır. Elazığ-Bingöl karayolunun da geçtiği ovada kurulmuş ve yolun çevresinde gelişmeye devam etmektedir. İlk kuruluşu muhacirlerin yerleştirilmesi ile olur. Doğal ve Beşeri açıdan uygunluk nüfusu kendisine çekerken, ekonomik olarakta gelişme artar ve sonuçta bu çift yönlü etkileşim ile çok kısa zamanda nüfus fazlalaşır. 1990 da ilçe olan Kovancılar ilçe merkezinin nüfusu o yıl 10.270 tir. 1995 sağlık ocağı verilerine göre nüfusu ise 12.806 dır. Kovancılar'ın nüfusu 2005 yılında 20.000 2020 yılında ise 40.000 civarında olması beklenmektedir. Kovancıların uygun konumu terör dolayısı ile çevreden göç edenlerin kendilerini güvende saydıkları merkezi bir yerdir. Şehirlerarası otobüslerin durak noktalarından birisi olması ise ekonomiyi ve nüfusu geliştirmiştir. Adeta çevresine göre merkezi bir yer haline gelerek Elazığ'a yönelecek nüfusa uygun bir ortam sağlayarak, İl merkezinin yükünü azaltmaktadır. Gelecekte yapılacak bazı projelerle Kovancılar Elazığ'a alternatif ikinci bir şehir konumuna gelebilir. Bunu sağlamak için çalışmalar yapılmalı ve Elazığ'ın ikinci büyük şehri desteklenmelidir.

Elazığ İlinin kırsal kesimi çok büyük tarımsal potansiyele sahiptir. Fakat zorlaşan hayat şartları, kentlerin çekiciliği, Kırsal kesimde teknoloji azlığı, hayat zorluğu, eğitim, terör vb. nedenlere dayanılarak insanlar kentlere göç etmektedir. Bu göç sonucunda kırlar nüfus yoğunluğu açısından tenha boş yerler haline gelmeye başlamış, bir kısım köylerin sadece tüzel kişilikleri kalmıştır. Kırlardan özellikle Elazığ şehrine olan göç, şehirde de sorunlar oluşturmaktadır. Elazığ nüfusu, normalin üstüne çıkmaya başlamıştır. Kırsal nüfusun kente göçü durdurulmalıdır. Bunun için köylerdeki tarımsal potansiyel hızla kullanılmaya başlanmalı, bitkisel ve hayvansal üretimin optimum şartlarda yapılması sağlanmalı ve kırsal hayat standartları yükseltilmelidir.

ELAZIĞPROJESİ

(2000'li Yıllara Hazırlık Çalışmaları: Master Plan)