DÖNER SERMAYELİ İŞLETMELER BÜTÇE
VE MUHASEBE YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
ve kapsam
MADDE 1 -
(1) Bu Yönetmeliğin amacı; genel
yönetim kapsamındaki kamu idarelerine bağlı olarak kurulmuş olan
döner sermayeli işletmelerin iş ve işlemleri ile bütçelerinin
hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebesi ile
kontrol ve denetimine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
MADDE 2 -
(1) Bu Yönetmelik, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî
Yönetimi ve Kontrol Kanununun geçici 11 inci maddesi ile 13/12/1983
tarihli ve 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 11 inci maddesi hükümlerine
dayanılarak hazırlanmıştır.
MADDE 3 -
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık:
Maliye Bakanlığını,
b) Döner Sermaye: Genel yönetim
kapsamındaki kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli
kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına
göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin
faaliyetlerin sürdürülebilmesi için, kamu idaresine bağlı olarak
kurulmuş işletmelere tahsis edilen sermayeyi,
c) Faaliyet Dönemi: Bakanlıkça aksi
kararlaştırılmadıkça malî yılı,
ç) Gelir:
Öz kaynakta artışa neden olan her
türlü işlemi,
d) Gider:
Öz kaynakta azalışa neden olan her
türlü işlemi,
e) Harcama Birimi: Bütçe ile ödenek
verilen her bir işletmeyi,
f) Harcama
Yetkilisi:
Bütçe ile ödenek tahsis edilen her bir işletmenin en üst
yöneticisini veya anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişiyi,
g) Hesap Dönemi: Bakanlıkça aksi
kararlaştırılmadıkça malî yılı,
ğ) İlgili İdare: Döner sermayeli
işletmelerin bağlı oldukları, genel yönetim kapsamındaki kamu
idarelerini,
h)
İşletme: (b) bendi uyarınca verilen
sermayenin tahsis amacını gerçekleştirmek üzere kurulan döner
sermaye işletmelerini,
ı) Kanun:
10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol
Kanununu,
i) Malî Yıl:
Takvim yılını,
j) Maliyet Bedeli:
Bir varlığın satın alınması, üretilmesi veya değerinin artırılması
için yapılan harcamalar veya verilen kıymetlerin toplamını,
k) Maliyet Dönemi:
İşletmelerin hesap dönemini geçmemek üzere kabul edecekleri maliyet
çıkarma dönemlerini,
l)
Muhasebe Birimi:
Gelir ve alacakların tahsili, giderlerin ve borçların hak
sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile
emanetlerin alınması, saklanması,
ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin
kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini yürüten
birimi,
m)
Muhasebe Yetkilisi:
Muhasebe hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe biriminin
yönetiminden sorumlu, usulüne göre atanmış yöneticiyi,
n) Muhasebe
Yetkilisi Mutemedi:
Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade
edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye,
göndermeye yetkili ve bu işlemlerle ilgili olarak
doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu
olan görevlileri,
o) Muhasebe Yetkilisi Yardımcısı:
Muhasebe yetkililerinin yardımcılarını,
ö) Ön Malî Kontrol: İşletmelerin
gelir, gider, varlık ve yükümlülüklerine ilişkin malî karar ve
işlemlerinin; işletme bütçesine, kullanılabilir ödenek tutarına ve
mevzuat hükümlerine uygunluğu ve kaynakların etkili, ekonomik ve
verimli bir şekilde kullanılması yönlerinden yapılan kontrolünü,
p)
Ön Ödeme: İlgili mevzuatında öngörülen
hâllerde kesin ödeme öncesi avans verilmesi veya kredi açılması
şeklinde yapılan ödemeyi,
r)
Öz Kaynak:
İşletmelerin varlıkları ile yabancı kaynakları arasındaki farkı,
s)
Rayiç Değer: Varlık veya kaynakların değerleme günündeki normal alım satım
değerini,
ş)
Üst Yönetici:
5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol
Kanununun 11 inci maddesinde tanımlanan üst yöneticiyi,
ifade eder.
MADDE 4 -
(1) Bütçe;
işletmelerin belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile
bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun
olarak yürürlüğe konulan belgedir.
(2)
İşletme bütçeleri; metin kısmı ile
ekli cetvellerden oluşur.
(3)
Bütçeler, yılı içinde yapılacak
giderler ile gelirlerden oluşur.
(4)
Bütçenin hazırlanması ve
uygulanmasında aşağıdaki ilkelere uyulur:
a) Bütçeyle
verilen harcama yetkisi, mevzuatla düzenlenen görev ve hizmetlerin
yerine getirilmesi amacıyla kullanılır.
b) Bütçeler, izleyen iki yılın bütçe
tahminleriyle birlikte hazırlanır ve değerlendirilir.
c) Bütçe, malî işlemlerin kapsamlı ve
saydam bir şekilde görünmesini sağlar.
ç) Tüm gelir ve giderler gayri safi
olarak bütçelerde gösterilir.
d) Belirli gelirlerin belirli
giderlere tahsis edilmemesi esastır.
e) Bütçelerde giderlerin gelirleri
aşmaması esastır.
f) Bütçeler, ait olduğu yıl
başlamadan önce yetkili merci tarafından onaylanmadıkça
uygulanamaz.
g) Bütçe gelir ve gider tahminleri ile
uygulama sonuçlarının raporlanmasında açıklık, doğruluk ve malî
saydamlık esas alınır.
ğ) İşletmelerin tüm gelir ve giderleri
bütçelerinde gösterilir.
h) İşletme hizmetleri, bütçelere
konulacak ödeneklerle, mevzuatla belirlenmiş yöntem, ilke ve
amaçlara uygun olarak gerçekleştirilir.
MADDE 5 -
(1) Onaylanarak kesinleşen bütçeler, en geç Aralık ayının sonuna
kadar uygulanmak üzere işletmelere gönderilir. Bütçelerin bir örneği
de muhasebe yetkilisine verilir.
MADDE 6 -
(1) Bütçede öngörülen ödeneklerin yetersiz kalması veya iş
programında öngörülmeyen işlerin yapılmasının gerektiği hâllerde,
süre şartları hariç olmak üzere ek bütçe yapılabilir. Ek bütçe
taleplerinde kaynağın gösterilmesi zorunludur.
MADDE 7 -
(1) İşletmelerin bütçe uygulama sonuçları, işletme tarafından
hazırlanan kesin hesap cetvellerinde gösterilir.
(2)
Kesin hesap cetvelleri, muhasebe
kayıtları dikkate alınarak hazırlanır. İşletme tarafından hazırlanan
cetveller, bir yıllık uygulama sonuçlarını gösterir.
(3)
Kesin hesap cetvellerinin onaylanması,
bütçenin onaylanmasındaki usule göre yapılır.
Gelirlerin
Tahakkuku, Takibi ve
Tahsili, Harcama Yetkilisinin
Yetki ve Sorumluluğu, Gerçekleştirme Görevlileri ve Sorumluluğu
MADDE 8 -
(1) İşletme gelirlerinin tahakkuku ve
takibi gelir gerçekleştirme görevlilerince, tahsil işlemleri ise
muhasebe birimlerince yürütülür.
(2) Alacakların takibinden
vazgeçilmesinde, işletmelerin kendi özel mevzuatlarında hüküm
bulunmayan hâllerde, Kanunun 79 uncu maddesi hükmüne göre işlem
yapılır.
MADDE 9 -
(1) İşletme bütçelerinden harcama yapılabilmesi, harcama
yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama
talimatlarında; hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı,
süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile
gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır.
(2)
Harcama yetkilileri harcama
yetkisini; yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise hiyerarşik
olarak bir alt kademedeki yöneticilere, kısmen veya tamamen
devredebilirler.
(3)
Harcama yetkisi aşağıdaki şartlara
uygun olarak devredilir:
a) Yetki devri yazılı
olmak zorundadır.
b) Devredilen yetkinin
sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır.
c) Muhasebe yetkilisine
yazılı olarak bildirilmelidir.
(4)
Harcama yetkilileri, harcama
talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve
yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin
etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve ilgili mevzuata göre
yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur.
(5) Kanunların verdiği
yetkiye istinaden yönetim kurulu, komisyon ve benzeri kurul veya
komisyon kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan
sorumluluk kurul veya komisyona ait olur.
(6)
Harcama yetkilisinin kanunî izin,
hastalık, geçici görev, disiplin cezası uygulaması, görevden
uzaklaştırma ve benzeri nedenlerle geçici olarak görevinden
ayrılması hâlinde, ilgili harcama biriminin harcama yetkilisi,
anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişidir.
MADDE 10 -
(1) Gider
gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin
yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin
işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli
belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler.
(2)
Harcama yetkilisi, kendisine
en yakın üst kademe yöneticilerinden birisini veya birkaçını ödeme
emri belgesini düzenlemek üzere görevlendirir. Görevlendirilen
kişiler de gerçekleştirme görevlisi olup, harcama birimindeki ön
malî kontrol görevini yaparlar.
(3) Gelir
gerçekleştirme görevlileri; işletme gelirlerinin tahakkuk ve takip
işlemlerini yürütürler.
(4) Gider ve
gelir gerçekleştirme
görevlileri, kendilerine verilen görevlerin mevzuatına ve usulüne
uygun olarak yürütülmesinden, düzenledikleri belgelerin
doğruluğundan ve diğer gerçekleştirme görevlileri tarafından
düzenlenen belgeler üzerinde yapmaları gereken kontrollerden
sorumludurlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
MADDE 11 -
(1) İşletmelerde kontrol ve denetimin amacı;
a) Gelir, gider, varlık ve
yükümlülüklerin, etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde
yönetilmesini,
b) İlgili mevzuata uygun olarak
faaliyet gösterilmesini,
c) Her türlü malî karar ve işlemlerde
usulsüzlük ve yolsuzluğun önlenmesini,
ç) Varlıkların kötüye kullanılması ve
israfını önlemek ve kayıplara karşı korunmasını,
d) Karar oluşturmak ve izlemek için
düzenli, zamanında ve güvenilir rapor ve bilgi edinilmesini,
sağlamaktır.
Ön malî kontrol
MADDE 12 -
(1) Ön malî kontrol, harcama birimlerinde
işlemlerin gerçekleştirilmesi aşamasında yapılan kontrolleri kapsar.
Ön malî kontrol görevi, idarelerin yönetim sorumluluğu çerçevesinde,
harcama birimleri tarafından yerine getirilir.
(2) Ön malî kontrol süreci, malî karar
ve işlemlerin hazırlanması, yüklenmeye girişilmesi, iş ve işlemlerin
gerçekleştirilmesi ve belgelendirilmesinden oluşur.
(3) Gelir, gider, varlık ve
yükümlülüklere ilişkin malî karar ve işlemler, harcama birimleri
tarafından işletmenin bütçesi, kullanılabilir ödenek tutarı ve
mevzuat hükümlerine uygunluğu yönlerinden kontrol edilir.
(4) Harcama
yetkilileri; yardımcıları veya hiyerarşik olarak kendisine en yakın
üst kademe yöneticileri arasından bir veya daha fazla sayıda
gerçekleştirme görevlisini ödeme emri belgesi düzenlemekle
görevlendirir. Ödeme emri belgesini düzenlemekle görevlendirilen
gerçekleştirme görevlileri, ödeme emri belgesi ve eki belgeler
üzerinde ön malî kontrol yaparlar. Bu gerçekleştirme görevlileri
tarafından yapılan kontrol sonucunda, ödeme emri belgesi üzerine
“Kontrol edilmiş ve uygun görülmüştür.” şerhi düşülerek imzalanır.
(5) Malî karar
ve işlemlerin ön malî kontrole tabi tutulmuş olması, harcama
yetkilileri ve gerçekleştirme görevlilerinin sorumluluğunu ortadan
kaldırmaz.
(6) Malî karar ve işlemin uygun
görülmemesi hâlinde ise nedenleri açıkça belirtilen bir görüş yazısı
yazılarak kontrole tabi karar ve işlem belgeleri eklenmek suretiyle
ilgili birimine gönderilir. Mevzuatına uygun olarak giderilebilecek
nitelikte eksiklikleri bulunan malî karar ve işlemlerde, bu
eksiklikler ve nasıl düzeltilebileceği hususları belirtilmek ve
bunların düzeltilmesi kaydıyla işlemin uygun görüldüğü şeklinde
yazılı görüş düzenlenebilir.
MADDE 13 -
(1) İşletmeler, ilgili idarenin
denetim elemanları, Bakanlık ve Sayıştay tarafından denetlenir.
(2)
İşletmeler, ilgili idarelerin iç denetim kapsamında sayılırlar.
Kanunun iç denetime ilişkin hükümleri ve ilgili mevzuat çerçevesinde
ilgili idarelerin iç denetçileri tarafından iç denetime tabi
tutulurlar.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
MADDE 14 -
(1) Muhasebe
yetkilisinin görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir:
a) Gelirleri ve alacakları ilgili
mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri
ilgililerine iade etmek.
b) Giderleri ve borçları hak
sahiplerine ödemek.
c) Para ve parayla ifade edilebilen
değerler ile emanetleri almak, saklamak ve ilgililere vermek veya
göndermek.
ç) Yukarıdaki bentlerde sayılan
işlemlere ve diğer malî işlemlere ilişkin kayıtları usulüne uygun,
saydam ve erişilebilir şekilde tutmak, belge ve bilgileri her türlü
müdahaleden bağımsız olarak düzenlemek.
d) Yönetmelik gereğince düzenlenmesi
gereken belge ve bilgileri, belirtilen sürelerde ilgili yerlere
düzenli olarak vermek.
e) Veznenin kontrolünü ilgili
mevzuatında öngörülen sürelerde yapmak.
f) Muhasebe hizmetlerine ilişkin
defter, kayıt ve belgeleri ilgili mevzuatında belirtilen sürelerle
muhafaza etmek ve denetime hazır bulundurmak.
g) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin
hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuatında öngörülen zamanlarda
denetlemek veya muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan
muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim
yöneticisinden kontrol edilmesini istemek.
ğ) Hesabını kendinden sonra gelen
muhasebe yetkilisine devretmek, devredilen hesabı devralmak.
h) Muhasebe birimini yönetmek.
ı) Diğer mevzuatla verilen görevleri
yapmak.
MADDE 15 -
(1) Muhasebe yetkilileri;
a) Bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde
sayılan hizmetlerin zamanında yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının
usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından,
b) Mutemetleri aracılığıyla aldıkları
ve elden çıkardıkları para ve parayla ifade edilen değerler ile
bunlarda meydana gelen kayıplardan,
c) Ön ödeme ile kesin ödemelerin
yapılması ve ön ödemelerin mahsubu aşamalarında ödeme emri belgesi
ve eki belgelerin usulünce incelenmesi ve kontrolünden,
ç) Yersiz ve fazla tahsil edilen
tutarların ilgililerine geri verilmesinde, geri verilecek tutarın,
düzenlenen belgelerde öngörülen tutara uygun olmasından,
d) Ödemelerin, ilgili mevzuatın
öngördüğü öncelik sırası da göz önünde bulundurularak, muhasebe
kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmasından,
e) Rücu hakkı saklı kalmak kaydıyla,
kendinden önceki muhasebe yetkilisinden hesabı devralırken
göstermediği noksanlıklardan,
f) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin
hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuata göre kontrol etmekten,
g) Yetkili mercilere hesap vermekten,
sorumludurlar.
(2) Muhasebe
yetkililerinin Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin
sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle
sınırlıdır.
(3) Muhasebe
yetkililerinin ret ve iadeler ile ayrılıp gönderilmesi gereken
paylara ilişkin fazla ve yersiz ödemelerde sorumluluğu, bu
Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca yapması gereken kontrollerle
sınırlıdır.
MADDE 16 -
(1) Muhasebe yetkilisi görevini yürütmek üzere atanacakların, 657
sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler
ile aşağıdaki şartları taşıması gerekir.
a) En az iki yıllık yüksek öğrenim
görmüş olmak.
b) Kamu idarelerinin muhasebe
hizmetlerinde en az iki yıl çalışmış olmak.
c) Son üç yıl içinde olumsuz sicil
almamış olmak.
ç) Aylıktan kesme ve kademe
ilerlemesinin durdurulması cezası almamış olmak.
d) Görevin gerektirdiği bilgi ve
temsil yeteneğine sahip olmak.
MADDE 17 -
(1) Kanunların öngördüğü şekilde yetkili
kılınmamış hiçbir gerçek veya tüzel kişi işletme adına tahsilat ve
ödeme yapamayacağı gibi muhasebe hizmeti de veremez.
(2) Usulüne göre
atanmadığı hâlde muhasebe hizmetlerinden bir kısmını veya tamamını
kendiliğinden yapanlar ile yapılması konusunda emir veren
yöneticiler hakkında, Sayıştay tarafından belirlenecek malî
sorumlulukları saklı kalmak üzere, adlî ve idarî yönden de ayrıca
işlem yapılır.
(3) Harcama yetkilisi ile
muhasebe yetkilisi görevi aynı kişide birleşemez.
MADDE 18 -
(1) Muhasebe
yetkilileri, kanunlarla kendilerine verilen görev ve yetkilerinden
bir kısmını Bakanlıkça genel yönetim kapsamındaki idareler için
yapılan düzenlemelere göre yardımcılarına devredebilirler.
(2) Muhasebe
yetkilileri hakkındaki sorumluluk, devredilen işlerle ilgili olarak
görev ve yetki devri yapılanlar ile muhasebe biriminden uzak
yerlerde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu
yerdeki birim yöneticisi hakkında da uygulanır.
(3) Muhasebe
yetkilileri devrettikleri görev ve sorumlulukların, yardımcılar
tarafından usulüne uygun olarak yerine getirilip getirilmediğini
gözetmekle yükümlüdür.
(4) Devredilen görev ve yetki sınırları içerisinde
olmakla birlikte, yardımcılar tarafından tereddüde düşülen
konulardaki işlemler, uygun bulunması hâlinde muhasebe yetkilileri
tarafından sonuçlandırılır.
MADDE 19 -
(1) Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına
para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya,
vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi
mutemedidir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri, bu işlemlerle ilgili
olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur.
Muhasebe yetkilisinin muvafakatı alınarak
seçilecek personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi
mutemedi olarak görevlendirilir.
Muhasebe yetkilisi mutemetleri hakkında,
31/12/2005 tarihli ve 26040 mükerrer sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin
Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları
Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanır.
MADDE 20 -
(1) Muhasebe
yetkilileri ödeme emri belgesi ve ekleri üzerinde;
a) Yetkililerin imzasını,
b) Ödemenin çeşidine göre ilgili
mevzuatında belirlenen belgelerin tamam olmasını,
c) Maddi hata bulunup bulunmadığını,
ç) Hak sahibinin kimliğine ilişkin
bilgileri,
kontrol etmekle yükümlüdürler.
(2) Muhasebe
yetkilileri, yukarıda belirtilen kontroller dışında kontrol ve
inceleme yapamaz; ödemelerde ilgili mevzuatında düzenlenmiş belgeler
dışında belge arayamaz. Yukarıda sayılan konulara ilişkin hata veya
eksiklik bulunması hâlinde ödeme yapamaz ve ödemeye zorlanamaz.
(3) Muhasebe
yetkilileri, ödeme emri belgesi eki belgelerin, ödemesi yapılacak
giderin çeşidine ve alım şekline göre Merkezi Yönetim Harcama
Belgeleri Yönetmeliğinde ve özel mevzuatında öngörülen belgelerden
olmasını ve bu belgelerin eksiksiz olarak ödeme emri belgesi ekine
bağlanmasını kontrol etmekle sorumlu olup, belgelerin alınan mal
veya hizmet ya da yapılan iş bazında miktar veya ara toplam olarak
bütçedeki tertiplerine uygunluğunun kontrolünden ve doğruluğundan
sorumlu değildir.
(4) Muhasebe yetkililerinin maddi
hataya ilişkin sorumlulukları; bir malî işlemin
muhasebeleştirilmesine dayanak teşkil eden karar, onay, sözleşme,
hakediş raporu, bordro, fatura, alındı ve benzeri belgelerde; gelir,
alacak, gider ya da borç tutarının tespit edilmesine esas rakamların
hiçbir farklı yoruma yer vermeyecek biçimde, bilerek veya bilmeyerek
yanlış seçilmesi, oranların yanlış uygulanması, aritmetik işlemlerin
yanlış yapılması ve muhasebeleştirmeye esas toplamlarının
muhasebeleştirme belgesinde ilgili hesaplara noksan veya fazla
kaydedilmek suretiyle yapılan yersiz ve fazla alma, verme, ödeme ve
gönderilmesiyle sınırlıdır. Teknik nitelikteki belgelerde, bu
niteliğe ilişkin olarak yapılmış maddi hatalardan bu belgeleri
düzenleyen ve onaylayan gerçekleştirme görevlileri sorumlu olup,
muhasebe yetkililerinin bu belgelere ilişkin sorumlulukları
aritmetik işlemlerdeki yanlışlıklarla sınırlıdır.
(5) Muhasebe yetkilileri, ön ödemeler
ile geri verilecek para ve para ile ifade edilen değerlere ilişkin
olarak düzenlenen muhasebeleştirme belgeleri ve ekleri üzerinde de
birinci fıkradaki hususları kontrol etmekle yükümlüdürler.
MADDE 21 -
(1)
Ödeme emri
belgeleri, muhasebe birimine geliş tarihinden itibaren, en geç yedi
iş günü içinde incelenir, uygun bulunanlar muhasebeleştirilerek
işletmenin nakit mevcudu dikkate alınmak suretiyle tutarları hak
sahiplerine nakden veya çek düzenlenmek ya da banka hesabına
aktarılmak suretiyle ödenir.
Eksik veya hatalı olan ödeme emri belgesi ve eki belgeler,
düzeltilmek veya tamamlanmak üzere en geç, hata veya eksikliğin
tespit edildiği günü izleyen iş günü içinde gerekçeleriyle birlikte
harcama yetkilisine yazılı olarak gönderilir. Hata veya eksiklikleri
tamamlanarak tekrar muhasebe birimine verilenler, en geç iki iş günü
sonuna kadar incelenerek muhasebeleştirme ve ödeme işlemi
gerçekleştirilir.
(2) Hak
sahiplerinin banka hesaplarına aktarılmaksızın kasadan veya çek
düzenlenmek suretiyle bankadan yapılabilecek ödeme tür ve tutarları
ile kontrol, muhasebeleştirme ve ödeme süresini yeniden belirlemeye,
Bakanlık yetkilidir.
MADDE 22 -
(1) İşletmelerin nakit mevcudunun tüm
ödemeleri karşılayamaması hâlinde giderler, muhasebe kayıtlarına
alınma sırasına göre ödenir. Ancak, bu ödemelerin
yapılmasında sırasıyla;
a) Katkı
payları hariç olmak üzere özlük haklarına ilişkin ödemelere,
b)
Kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi,
resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara,
c) Çeşidine bakılmaksızın Bakanlıkça
belirlenen tutarın altındaki giderlere ilişkin ödemelere,
ç) İhalesi
yapılan temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, güvenlik, bilgisayar
sistemlerine yönelik hizmet alımları gibi yoğun emek gerektiren,
düzenli ve kesintisiz yürütülmesi gereken hizmetlere ilişkin
ödemelere,
d)
Mevzuatları gereği döner sermaye gelirlerinden; personele yapılacak
ek ödeme, katkı payı gibi ödemelere,
öncelik verilir.
(2) İşletmelerin
nakit mevcudunun yeterli olması durumunda ödemeler, ödeme emri
belgelerinin muhasebe biriminin kayıtlarına giriş sırasına göre
yapılır. Ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde Yönetmeliğin 20
nci maddesine göre yapılan kontroller sonucunda noksanlığı tespit
edilerek tamamlanmak üzere işletmelerin ilgili birimine iade edilen
ödeme emri belgelerindeki tutar, noksanlık tamamlanarak muhasebe
birimi kayıtlarına alınır ve yeni giriş sırasına göre ödenir.
MADDE 23 -
(1) Alacakların
takip edilerek tahsil edilebilir hâle getirilmesi idarenin görev ve
sorumluluğundadır.
(2)
Muhasebe yetkilisi, alacakların takibi için gerekli bilgileri ve
belgeleri düzenli olarak işletmeye vermekle yükümlüdür.
(3) Muhasebe yetkilisi, idarelerce
ilgili mevzuatına göre tahakkuk ettirilerek tahsil edilebilir hâle
gelmiş gelir ve alacakları ilgili hesaplara kaydederek, nakden veya
mahsuben tahsil edilmesinden sorumludurlar.
MADDE 24 -
(1) Muhasebe
yetkilileri; muhasebe birimlerine teslim edilen para ve parayla
ifade edilen değerlerin ilgili mevzuatında öngörüldüğü şekilde
alınmasını, muhafaza edilmesini ve gerekli güvenlik tedbirlerinin
alınmasını sağlamakla yükümlüdürler. Muhasebe yetkilileri; ilgili
mevzuatında öngörülen süreler içinde ve belirsiz günlerde vezneyi
kontrol ederek kayıp ve noksanlık olmaması için gerekli önlemleri
almakla yükümlüdürler. Bu görevin gereği gibi yerine getirilmemesi
nedeniyle meydana gelecek kayıp ve noksanlıklardan genel hükümlere
göre sorumludurlar.
(2) Yangın,
sel, deprem, yer kayması, çığ düşmesi gibi afet hâlleri ile savaş
veya askerî ve idarî sebeplerle tahliye ya da hırsızlık gibi
nedenlerle veznede kayıp veya noksanlık meydana gelmesi hâlinde,
muhasebe yetkililerince durum derhal en yakın amire yazılı olarak
bildirilir. Ayrıca, olaya ilişkin delillerin kaybolmaması için
gerekli tedbirleri alır. Sorumluluğun ibrası için, muhasebe
yetkilileri olayı öğrendikleri günden itibaren en geç 15 gün içinde,
bağlı oldukları idareye başvurur. Bu durumda muhasebe yetkilisinin
sorumluluğu, bağlı olunan idarenin üst yöneticisinin görüşleri
alınarak Sayıştay tarafından hükme bağlanır.
MADDE 25 -
(1) İşletme bütçelerinden yapılacak
harcamalarda ödeme belgesine bağlanacak kanıtlayıcı belgeler
hakkında, 31/12/2005 tarihli ve 26040
mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Harcama
Belgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
Ön ödeme işlemleri
MADDE 26 -
(1)
İşletmelerce yapılacak ön ödemelerin
şekli, devir ve mahsup işlemleri, idareler ve gider türleri
itibarıyla tutar ve oranlarının tespiti ile mutemetlerin
görevlendirilmesi ve diğer işlemler hakkında, 31/12/2005 tarihli ve
2005/9913 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan
Ön Ödeme Usul ve Esasları Hakkında
Yönetmelik hükümlerine göre işlem yapılır. Ancak, yılları
merkezi yönetim bütçe kanununda gider türleri itibarıyla belirlenen
avans üst sınırları, işletmeler için beş katı olarak uygulanır.
(2) Ancak,
işletmelerce yürütülecek proje niteliğindeki işlerle ilgili olarak
avans limiti, üst yöneticinin onayıyla 10 katına kadar
artırılabilir.
MADDE 27 -
(1) İşletmelerce edinilen taşınırların
kayıtlara alınmasında, verilmesinde ve izlenmesinde, 28/12/2006
tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe
konulan Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(2) Taşınırların muhasebe hesap
planında yer alan ilgili stok ve maddi duran varlık hesaplarına
kaydının sağlanması için, taşınır işlemlerini yürütmekle görevli
birimler tarafından düzenlenen belgelerin bir nüshasının muhasebe
birimine gönderilmesi zorunludur.
MADDE 28 -
(1) Mal ve hizmet alımı ile yapım işleri, 4/1/2002 tarihli ve 4734
sayılı Kamu İhale Kanunu ile 5/1/2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu
İhaleleri Sözleşme Kanunu, satış işleri ise 8/9/1983 tarihli ve 2886
sayılı Devlet İhale Kanununun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasına
dayanılarak 15/06/1984 tarihli ve 84/8213 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla yürürlüğe konulan Döner Sermayeli Kuruluşlar İhale
Yönetmeliği hükümlerine göre yapılır.
(2) İşletmelerce 4734 sayılı Kamu İhale
Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu hükümlerine
göre yapılacak ihalelere, işletmelerin muhasebe birimlerinden
komisyon üyesinin katılmaması esas olmakla birlikte, 4734 sayılı
Kanunun 6 ncı maddesi hükmüne istinaden, idarelerde yeterli sayı
veya nitelikte personel bulunmaması nedeniyle ihale yetkilisince
muhasebe birimlerinden üye istenilmesi hâlinde en az bir personel
görevlendirilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
MADDE 29 -
(1) Döner sermeyeli
işletmelerin muhasebesi, muhasebe ilke ve kurallarının dayanağını
oluşturan ve aşağıda belirtilen kavramlara göre yürütülür:
a) Sosyal Sorumluluk: Muhasebenin
işlevini yerine getirme hususundaki sorumluluğunu belirtir ve
muhasebenin kapsamını, anlamını, yerini ve amacını gösterir. Sosyal
sorumluluk kavramı; muhasebenin organizasyonunda, muhasebe
uygulamalarının yürütülmesinde ve malî tabloların düzenlenmesi ve
sunulmasında, belli kişi ya da grupların değil, tüm toplumun
çıkarlarının gözetilmesi ve dolayısıyla bilgi üretiminde gerçeğe
uygun, tarafsız ve dürüst davranılması gereğini ifade eder.
b) Süreklilik: İşletmelerin
faaliyetleri, herhangi bir zaman sınırlamasına tabi olmaksızın
sürdürülür.
c) Dönemsellik: İşletmelerin
faaliyetleri, belirli dönemlerde raporlanır ve her dönemin faaliyet
sonuçları diğer dönemlerden bağımsız olarak saptanır.
ç) Parayla ölçülme: Parayla
ölçülebilen ekonomik olay ve işlemlere ilişkin muhasebe kayıtları,
ortak ölçü olarak ulusal para birimi ile yapılır.
d) Maliyet esası: Para mevcudu,
alacaklar ve maliyetinin belirlenmesi mümkün veya uygun olmayan
kalemler hariç, edinilen varlık ve hizmetler, bunların elde edilme
maliyet bedelleriyle muhasebeleştirilir. Maliyet bedeli tespit
edilemeyen varlık ve kaynakların değerlemesine ilişkin hükümler
saklıdır.
e) Belgelendirme: Muhasebe kayıtları,
gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere
dayandırılır.
f) Tutarlılık: Muhasebe
uygulamalarının, faaliyet ve bütçe uygulama sonuçlarının ve bunlara
ilişkin yorumların birbirini izleyen dönemlerde tutarlı bir şekilde
karşılaştırılabilirliğinin sağlanması esastır. Uygulanan muhasebe
politikalarının değişmesi durumunda, değişikliklerin ve malî
etkilerinin malî tablo dipnotlarında açıklanması zorunludur.
g) Tam açıklama: Malî tablolar, bu
tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı
olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenir.
ğ) Önemlilik: Bir hesap kalemi veya
malî bir olayın nispi ağırlık ve değerinin, malî tablolarda yer
verilecek önemde olması esastır.
h) İhtiyatlılık:
Muhasebe uygulamasında muhtemel risklere ve olaylara karşı bu
Yönetmelikte belirtilen durumlarda karşılık ayrılır. Faaliyet
sonucunu değiştirmeye yönelik olarak gizli yedekler ya da gereğinden
fazla karşılık ayrılamaz.
MADDE 30 -
(1) Bilanço ilkelerinin amacı, sermaye koyan veya sonradan kârı
işletmede bırakanların işletmeye sağladıkları kaynaklar ve bunlarla
elde edilen varlıkların muhasebe kayıt, hesap ve tablolarında tespit
edilmesi ve gösterilmesi yoluyla belli bir tarihte işletmenin malî
durumunu açıklıkla ve ilgililer için gerçeğe uygun olarak
yansıtmaktır.
(2) Bilanço ilkeleri; varlıklar,
yabancı kaynaklar ve özkaynaklar itibarıyla üç grupta
toplanmaktadır.
MADDE 31 -
(1) Varlıklara ilişkin ilkeler
şunlardır:
a) İşletmenin bir yıl ya da normal
faaliyet dönemi içinde paraya dönüştürülebilecek varlıkları,
bilançoda dönen varlıklar grubu içinde gösterilir.
b) İşletmenin bir yıl ya da normal
faaliyet dönemi içinde paraya dönüşemeyen hizmetlerinden bir hesap
döneminden daha uzun süre yararlanılan uzun vadeli varlıkları,
bilançoda duran varlıklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu
bilanço gününde, bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın
altında kalanlar dönen varlıklar grubunda ilgili hesaplara
aktarılır.
c) Bilançodaki varlıkların, bilanço
tarihindeki gerçeğe uygun değerleriyle gösterilebilmesi için,
varlıklardaki değer düşüklüklerini göstererek karşılıkların
ayrılması zorunludur.Dönen varlıklar grubu içinde yer alan menkul
kıymetler, alacaklar, stoklar ve diğer dönen varlıklar içindeki
ilgili kalemler için, yapılacak değerleme sonucu, gerekli durumlarda
uygun karşılıklar ayrılır. Bu ilke, duran varlıklar grubunda yer
alan alacaklar, bağlı menkul kıymetler, iştirakler ve diğer duran
varlıklardaki ilgili kalemler için de geçerlidir.
ç) Gelecek dönemlere ait olarak
önceden ödenen giderler ile cari dönemde tahakkuk eden ancak gelecek
dönemlerde tahsil edilecek olan gelirler, kayıt ve tespit edilir ve
bilançoda ayrıca gösterilir.
d) Bilançoda duran varlıklar grubunda
yer alan maddi duran varlıklar ile maddi olmayan duran varlıkların
maliyetini çeşitli dönem maliyetlerine yüklemek amacıyla, her dönem
ayrılan amortismanların birikmiş tutarları ayrıca bilançoda
gösterilir
e) Duran varlıklar grubu içinde yer
alan özel tükenmeye tabi varlıkların maliyetini çeşitli dönem
maliyetlerine yüklemek amacıyla, her dönem ayrılan tükenme
paylarının birikmiş tutarları ayrıca bilançoda gösterilir.
f) Tutarları kesinlikle saptanamayan
alacaklar için herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz. Bu tür
alacaklar bilanço dipnot ya da eklerinde gösterilir.
g) Verilen rehin, ipotek ve bilanço
kapsamında yer almayan diğer teminatların özellikleri ve kapsamları
bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça belirtilir.Bu ilke, alınan
rehin, ipotek ve bilanço kapsamında yer almayan diğer teminatlar
için de geçerlidir.Ayrıca, işletmenin varlıkları ile ilgili toplam
sigorta tutarlarının bilanço dipnot ya da eklerinde açıkça
gösterilmesi gerekir.
MADDE 32 -
(1) Yabancı kaynaklara ilişkin
ilkeler şunlardır:
a) İşletmenin bir yıl ya da normal
faaliyet dönemi içinde vadesi gelen borçları, bilançoda kısa vadeli
yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir.
b) İşletmenin bir yıl ya da normal
faaliyet dönemi içinde vadesi gelmemiş borçları, bilançoda uzun
vadeli yabancı kaynaklar grubu içinde gösterilir. Dönem sonu bilanço
gününde bu grupta yer alan hesaplardan vadeleri bir yılın altında
kalanlar, kısa vadeli yabancı kaynaklar grubundaki ilgili hesaplara
aktarılır.
c) Tutarları kesinlikle
saptanamayanları veya durumları tartışmalı olanları da içermek
üzere, işletmenin bilinen ve tutarları uygun olarak tahmin
edilebilen bütün yabancı kaynakları kayıt ve tespit edilerek
bilançoda gösterilir. İşletmenin bilinen ancak tutarları uygun
olarak tahmin edilemeyen durumları da bilançonun dipnotlarında açık
olarak belirtilir.
ç) Gelecek dönemlere ait olarak
önceden tahsil edilen hasılat ile cari dönemde tahakkuk eden ancak,
gelecek dönemlerde ödenecek olan giderler kayıt ve tespit edilerek
bilançoda ayrıca gösterilir.
d) Bilançonun kısa ve uzun vadeli
yabancı kaynaklar gruplarında yer alan borçlar, alınan avanslar ve
diğer ilgili hesaplardan işletmenin sermaye ve yönetim bakımından
ilişkili bulunduğu iktisadi işletmelere ve personele ait olan
tutarlarının ayrı gösterilmesi temel ilkedir.
MADDE 33 -
(1) Öz kaynaklara ilişkin
ilkeler şunlardır:
a) Özkaynaklar; ödenmiş sermaye,
sermaye yedekleri, kâr yedekleri, geçmiş yıl kârları (zararları) ve
dönem net kârı (zararı)’ndan oluşur. Sermaye yedekleri, gelir unsuru
olarak gelir tablosuna aktarılamaz.
b) İşletme tarafından özkaynakların
devam ettirilmesi ve korunması gerekir. İşletmede herhangi bir
zararın ortaya çıkması, herhangi bir nedenle özkaynaklarda meydana
gelen azalmalar, hem dönemsel hem de kümülatif olarak izlenir ve
kaydedilir.
c) Özkaynakların bilançoda net olarak
gösterilmesi için geçmiş yıllar zararları ile dönem zararları,
özkaynaklar grubunda indirim kalemleri olarak yer alır.
MADDE 34 -
(1) Nazım hesaplara ilişkin
ilkeler şunlardır:
a) İşletmelerin varlık, kaynak, gelir
ve gider hesaplarının dışında, muhasebenin bilgi verme ve izleme
görevi yüklediği işlemleri, muhasebe disiplini altında toplanması
istenen işlemleri ile gelecekte doğması muhtemel hak ve
yükümlülüklerine ilişkin işlemlerini izlemek üzere nazım hesaplar
kullanılır.
b) Nazım hesaplar, yalnızca ilgili
olduğu diğer nazım hesaplarla karşılıklı olarak borç ve alacak
çalışan hesaplardan oluşur. Bu hesaplar mizanda ve bilançonun
dipnotunda gösterilir.
MADDE 35 -
(1) Gelir tablosu ilkelerinin
amacı, satışlar, gelirler, giderler, maliyetler, kâr ve zararlara
ait hesapların belli dönemlere ait faaliyet sonuçlarını doğru olarak
göstermelerini sağlamaktır.
(2) Bu amaç doğrultusunda benimsenen
gelir tablosu ilkeleri şunlardır:
a) Gerçekleşmemiş gelirler ve satışlar
gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşenler gerçek tutarından fazla ya da
az gösterilemez. Belli bir dönem ya da dönemlerin gerçeğe uygun
faaliyet sonuçlarını göstermek için, dönem ya da dönemlerin başında
ve sonunda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.
b) Belli bir dönemin gelirleri ve
satışları bunları elde etmek için yapılan maliyet ve giderler ile
karşılaştırılır. Belli bir dönem ya da dönemlerin başında ve sonunda
maliyet ve giderleri gerçeğe uygun olarak gösterebilmek için
stoklarda, alacak ve borçlarda doğru hesap kesimi işlemleri yapılır.
c) Maddi ve maddi olmayan duran
varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlıklar için uygun amortisman ve
tükenme payı ayrılır.
ç) Maliyetler; maddi duran varlıklar,
stoklar, onarım ve bakım ile diğer gider grupları arasında uygun bir
şekilde dağıtılır. Bunlardan direkt olanları doğrudan doğruya,
birden fazla faaliyeti ilgilendirenler zaman ve kullanma faktörü
dikkate alınmak ve tahakkuk ettirilmek suretiyle dağıtılır.
d) Arızi ve olağanüstü niteliğe sahip
gelir ve giderler meydana geldikleri dönemde tahakkuk ettirilir,
ancak normal faaliyet sonuçlarından ayrı olarak gösterilir.
e) Karşılıklar, işletmenin kârını
keyfi şekilde azaltmak ya da bir döneme ait kârı diğer döneme
aktarmak amacıyla kullanılamaz.
f) Dönem sonuçlarının tespiti ile
ilgili olarak uygulana gelen değerleme esasları ve maliyet
yöntemlerinde bir değişiklik yapıldığı takdirde, bu değişikliğin
etkileri açıkça belirtilir.
g) Bilanço tarihinde var olan
ve sonucu belirsiz bir ya da birkaç olayın gelecekte ortaya çıkıp
çıkmamasına bağlı durumları ifade eden, şarta bağlı olaylardan
kaynaklanan, makul bir şekilde gerçeğe yakın olarak, tahmin
edilebilen gider ve zararlar tahakkuk ettirilerek gelir tablosuna
yansıtılır. Şarta bağlı gelir ve kârlar için ise gerçekleşme
ihtimali yüksek de olsa herhangi bir tahakkuk işlemi yapılmaz,
dipnotlarda açıklama yapılır
MADDE 36 -
(1) Bir işletmenin bir kamu
idaresi veya diğer üçüncü kişilerle olan karşılıklı ekonomik
ilişkileri veya işletmenin kendi içinde muhasebe işlemi olarak
değerlendirilmesi ve raporlanması gereken ve para cinsinden ifade
edilebilen her türlü işlemi muhasebe işlemidir. Muhasebe işlemi;
karşılıklı yükümlülük doğuran mübadele ilişkisi, bir mal veya
hizmetin karşılıksız olarak başka bir kuruma veya diğer üçüncü
kişilere devri, işletmenin kendi içinde muhasebe işlemi olarak
değerlendirilmesi gereken ve para cinsinden ifade edilebilen
amortisman hesaplanması, yeniden değerleme yapılması, stokların
kullanılması ve benzeri şekillerde gerçekleşir.
MADDE 37 -
(1)
Bütün muhasebeleştirme işlemlerinin
kanıtlayıcı belgelere dayandırılması zorunludur. Kanıtlayıcı
belgeler, muhasebeleştirme belgesinin hazırlanmasını gerektiren
ve/veya ilgili mevzuatında belirtilen belgelerden oluşur.
MADDE 38 -
(1)
Bir ekonomik değer yaratıldığında,
başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el
değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir.
(2) Hesaplar malî yıl esasına göre
tutulur.
(3) Gelir ve giderler tahakkuk
ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilir.
MADDE 39 -
(1) İşletmelerin her türlü
muhasebe işlemi çift taraflı kayıt sistemine göre kaydedilir. Bir
hesaba borç veya alacak kaydedilen tutar, başka hesap ya da
hesaplara alacak veya borç kaydedilir.
MADDE 40 -
(1)
İşletmelerin muhasebe birimleri,
muhasebe işlemlerini, gerçekleşme sırasına göre düzenli bir şekilde
hesap dönemi başında “1”den başlamak üzere hesap döneminin sonuna
kadar numaralandırarak kaydederler. Muhasebe kayıtları ancak yeni
bir muhasebe kaydı ile düzeltilir. Muhasebe belgesinde düzeltme
işleminin gerekçesine yer verilir.
MADDE 41 -
(1) Yabancı para cinsinden
yapılan işlemler, fiyatı yabancı para cinsinden belirlenen mal ve
hizmetlerin alım ve satımları, yabancı para birimine dayalı bir
anlaşmaya taraf olunması, yabancı para cinsinden bir varlığın elde
edilmesi veya elden çıkarılması ve yabancı para cinsinden bir
yükümlülüğün oluşması veya yerine getirilmesi gibi işlemlerdir.
(2) Yabancı para cinsinden yapılan
işlemler ve faaliyetler ulusal para birimi cinsinden kaydedilir.
Ulusal para dışında yabancı bir para cinsinden raporlama yapılması
hâlinde yabancı paranın cinsi ve yabancı para cinsinden raporlama
yapılmasının nedenlerinin dipnotlarda belirtilmesi gerekir. Yabancı
para cinsinden yapılan bir işlem ve faaliyet, işlem ve faaliyetin
gerçekleştiği tarihteki kur üzerinden kaydedilir.
(3) Yabancı paralar ve yabancı para
cinsinden izlenen varlıklar ve yabancı kaynaklar, raporlama
tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca belirlenen döviz alış
kuru üzerinden değerlemeye tabi tutulur ve değerleme günündeki kur
üzerinden muhasebe kayıtlarında gösterilir.
(4) Yabancı para cinsinden yapılan
parasal bir işlemin ilk kayda alındığı gün ile değerleme günü ya da
ödeme günü veya tahsilat yoluyla kayıtlardan çıkarıldığı gün
arasındaki kurlarda değişme olduğunda ortaya çıkan kur farkları
oluştukları dönemlerde gelir veya gider olarak kaydedilir.
MADDE 42 -
(1) İşletmelerin bizzat kendi
imkânlarıyla ürettikleri maddi duran varlıkların üretimi için
yapılan giderler, işlem tarihindeki maliyet bedeli üzerinden ilgili
varlık hesaplarına kaydedilir.
MADDE 43 -
(1) Kira veya sermaye geliri
veya bunların her ikisini elde etmek amacıyla edinilen ve kısa
dönemde satış veya diğer işlemlere konu edilmesi düşünülmeyen
yatırım amaçlı varlıklar, maliyet bedeliyle kaydedilir.
MADDE 44 -
(1) Malî varlıklar; kasadaki
nakit, banka hesaplarındaki mevcutlar, verilen borçlardan doğan
alacaklar, senet, tahvil ve benzeri menkul varlıklar, sermaye
payları, malî türevler, bir sözleşmeden doğan alacağı ifade eden
haklar ve hesaplarda kayıtlı alacaklar gibi maddi ve maddi olmayan
varlıklar dışındaki her türlü değerleri kapsar. Malî varlıklar,
kaynaklarına ve türlerine göre sınıflara ayrılarak kaydedilir.
MADDE 45 -
(1) Malî olmayan varlıklar; bir
üretim süreci sonunda ortaya çıkan ve zaman içinde tekrarlanarak bir
yıldan fazla kullanılabilen binalar ve yapılar, yeraltı ve yerüstü
düzenleri, makine ve teçhizatlar, taşıtlar, demirbaşlar ve diğer
maddi duran varlıkları kapsayan maddi duran varlıkları; üretim veya
yönetim hizmetlerinde kullanılmak veya satış amacıyla edinilen
stoklar ile madde ve malzemeler, üretim aşamasında veya üretim
aşamaları tamamlanmış olan ve satılmak veya tüketilmek üzere elde
bulundurulan mallar gibi diğer varlıkları kapsayan stokları; değerli
taşlar ve metaller, sanat eserleri, antikalar ve mücevherat gibi
öncelikli amacı üretim sürecinde kullanılmak veya tüketilmek olmayan
taşınır varlıkları; arsa, arazi, yeraltı varlıkları, diğer doğal
olarak ortaya çıkan üretilmemiş maddi duran varlıklar ile patent
hakkı gibi üretilmemiş maddi olmayan duran varlıkları ifade eder.
(2) Stoklar, maliyet bedeliyle ilgili
stok hesaplarına kaydedilir. Maliyet bedeli, stokların depolanacağı
yere kadar getirilmesi için yapılan bütün giderleri kapsar.
Kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde gider hesabına,
satıldıklarında ise ilgili varlık hesaplarına kaydedilerek stok
hesaplarından düşülür.
MADDE 46 -
(1) Gerek yatırım ve gerekse
kullanım amacıyla edinilen maddi duran varlıklar maliyet bedeliyle
muhasebeleştirilir. Maddi duran varlıkların maliyet bedeli, alış
bedeline, vergi, resim ve harçlar ile diğer doğrudan giderlerin
ilave edilmesi suretiyle bulunur. Ancak, katma değer vergisi
mükellefi olan işletmelerin, edindikleri maddi duran varlıklar için
ödedikleri katma değer vergisi tutarları, maliyet bedeline dâhil
edilmez. Alım işlemlerinde yapılan indirimler veya herhangi bir
nedenle alış bedeli üzerinden yapılan iadeler, alış bedelinden
düşülür. Genel yönetim giderleri ve varlığın elde edilmesi veya
kullanılabilir duruma getirilmesiyle doğrudan ilişkilendirilmeyen
giderler, maliyet bedeline ilave edilmez.
(2) Maddi duran varlıkların
bütünleyici parçaları ve eklentileri, ilgili maddi duran varlıkla
birlikte değerlendirilir.
(3) Herhangi bir maliyet
yüklenilmeksizin edinilen maddi duran varlıklar, rayiç değeriyle
muhasebeleştirilir. Varlığın rayiç değeri bilinemiyorsa idarece
tespit edilen değeri esas alınır.
(4) Sanat eserlerinden hesaplara
alınmasına karar verilenler, sigorta değerleri veya takdir edilen
değerleriyle, sigortalanmamaları veya değer takdir edilememesi
durumunda ise iz bedeliyle muhasebeleştirilir.
(5) Kullanım değeri kalmayan ve
kullanımı veya satışından herhangi bir ekonomik fayda beklenilmeyen
maddi duran varlıklar, kayıtlı bulundukları maddi duran varlık
hesabından çıkarılarak, elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran
varlıklar hesabına alınır.
MADDE 47 -
(1) Maddi duran varlıklar için
sonradan yapılan ve o varlığın değerini, kullanım süresini, ürün ve
hizmet kalitesini, sağlanan faydayı artıran veya üretilen mal veya
hizmetlerin üretim maliyetini azaltan her türlü maliyet, ilgili
maddi duran varlığın kayıtlı değerine ilave edilir ve amortisman
hesaplamasında dikkate alınır. Bunların dışında maddi duran
varlıklar için yapılan her türlü normal bakım ve onarım harcamaları
gider olarak kaydedilir.
MADDE 48 -
(1) Maddi olmayan duran varlık,
mal veya hizmet üretiminde veya ediniminde kullanılmak, üçüncü
kişilere kiraya verilmek veya idarî amaçlar için kullanılmak üzere
elde tutulan marka, isim, bilgisayar yazılımı, telif, patent, sınai
ve işletme hakları gibi kalemlerdir. Maddi olmayan bir duran
varlığın maliyeti, o varlığın satın alındığı veya üretildiği sırada
yapılan nakit veya nakit benzeri harcama veya varlığın elde edilmesi
için verilen kıymetlerin rayiç değeridir. Maddi olmayan bir duran
varlık elden çıkarıldığı, kullanımı veya satışından hiçbir ekonomik
fayda beklenmediği zaman hesaplardan çıkarılır.
MADDE 49 -
(1) Muhasebe sistemine dâhil
edilen duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki
sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve
krediler ile sanat eserleri dışındakilerden hangilerinin amortisman
ve tükenme payına tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin usul ve esaslar
ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve
oranları duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
(2) Bir duran varlığın amortisman ve
tükenme payına tabi değeri, varlığın yararlanma ya da itfa süresine
sistemli bir biçimde dağıtılır. Amortisman ve tükenme payı tutarı
gider olarak muhasebeleştirilir. Duran varlıkların ilk defa
amortisman ve tükenme payı ile yeniden değerlemeye esas alınacak
değeri maliyet bedelidir. Ancak, yeniden değerlemeye tabi tutulmuş
olan varlıklar için amortisman ve tükenme payı hesaplamasına esas
alınacak değer, yeniden değerleme sonucu ortaya çıkan değerdir. Bir
varlık için yapılan harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün
uzatılması veya veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda,
amortisman ve tükenme payı hesaplaması varlığın yeni değeri
üzerinden yapılır.
(3) Bir varlığın kullanımından elde
edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu tüketimi yansıtabilmek
amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş tutarı ile tükenme
paylarının birikmiş tutarı, varlığın defter değeri altında eksi
değer olarak gösterilir.
MADDE 50 -
(1) Yeniden değerleme aşağıdaki
şekilde yapılır:
a) Bilanço varlıkları ve bu varlıklar
için geçmiş yıllarda ayrılmış olan amortismanlar, yeniden
değerlemenin yapılacağı yıla ait oran ile çarpılmak suretiyle
yeniden değerlenir.
b) Yeniden değerleme neticesinde
doğacak değer artış ve azalışları, ilgili maddi duran varlık
hesabına kaydedilirken, karşılıkları da maddi duran varlık yeniden
değerleme artışları hesabına kaydedilir. Değer artış veya azalışı,
amortismana tabi varlıkların yeniden değerlemesinden önceki net
bilanço varlık değerlerinin, bu kıymetlere yeniden değerleme
oranının tatbikinden sonra bulunacak net bilanço varlık
değerlerinden indirilmesi suretiyle bulunur. Net bilanço varlık
değeri, varlıkların bilanço varlıklarında yazılı değerlerinden,
birikmiş amortismanın düşülmesi suretiyle bulunan miktarı ifade
eder.
c) Bir hesap dönemi sonu itibarıyla
yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı,
Bakanlıkça belirlenir.
ç) Hesap dönemi içinde edinilen
amortismana tabi varlıklar için edinildiği dönem için yeniden
değerleme yapılmaz.
d) Değerleme, malî yıl sonu itibarıyla
yapılır.
e) Bir varlığın yeniden değerlemesi
sonucunda ortaya çıkan artış tutarı, öz kaynaklar ana hesap grubu
içindeki maddi duran varlık yeniden değerleme artışları hesabına
ilave edilir.Bir varlık herhangi bir nedenle elden çıkarılmışsa
yeniden değerleme artışı da hesaplardan çıkarılır.
(2) Gelir ve kurumlar vergisi
mükellefi olan ve enflasyon düzeltmesi uygulamasına tabi olan
işletmelerce, yeniden değerleme yapılmaz.
MADDE 51 -
(1) Amortismana tabi
varlıkların ekonomik ömürleri belli aralıklarla yeniden gözden
geçirilir ve eğer kullanım süreleri başlangıçta yapılan tahminden
kayda değer şekilde farklı ise, amortisman hesaplama süresi mevcut
ve gelecek dönemleri içerecek şekilde yeniden belirlenir.
MADDE 52 -
(1) Varlık ve yabancı
kaynakların değerlemeye tabi tutulmaları sonucunda, fiyat
değişmelerinden dolayı ortaya çıkan artış ve azalışlar değer
değişimi; borçların, alacakların veya varlıkların hacim, sayı gibi
miktarlarında meydana gelen ve işletmelerin inisiyatifi dışında
ortaya çıkan artış ve azalışlar ise miktar değişimidir. Bu şekilde
ortaya çıkan kazanç ve kayıplar ilgisine göre öz kaynaklar ana hesap
grubunda açılan hesaplara veya gelir ve gider hesaplarına
kaydedilir.
MADDE 53 -
(1) Mal ve hizmetlerin takas
yoluyla satışı işlemlerinden sağlanan tutarlar, işlem günündeki
rayiç değerleriyle kaydedilir. Bu işlemler sırasında mübadeleye konu
mal ve hizmetler arasında parayla ölçülebilen farklılıklardan doğan
kazanç ve kayıplar da işlem günündeki rayiç değerleriyle kaydedilir.
MADDE 54 -
(1) Gelir ve giderler, herhangi
bir düzenleme veya standart ile aksi kararlaştırılmadıkça gayrisafi
olarak kaydedilir.
MADDE 55 -
(1) Şartlı bağış ve yardımlar
alındıklarında, tahsis amacına uygun olarak kullanılmak üzere ilgili
hesaplara kaydedilir. Bunların kullanılması sonucu işletme adına
kaydı gereken bir varlık üretilmiş ise söz konusu varlık maliyet
bedeliyle muhasebeleştirilir.
(2) Bağış ve yardımlar, kullanılmadığı
veya amaç dışı kullanıldığı için geri istenildiği takdirde, ilgili
gider hesabına kaydedilerek ilgilisine geri verilir ve vergilendirme
yönünden değerlendirilmek üzere durum ilgilinin bağlı bulunduğu
vergi dairesine bildirilir.
MADDE 56 -
(1) Her türlü işletme
kaynağının elde edilmesi, muhafazası ve kullanılmasında görevli ve
yetkili olanlar, kaynakların etkili, ekonomik, verimli ve hukuka
uygun olarak elde edilmesinden, kullanılmasından,
muhasebeleştirilmesinden, raporlanmasından ve kötüye kullanılmaması
için gerekli önlemlerin alınmasından sorumludur ve yetkili kılınmış
mercilere hesap vermek zorundadır.
MADDE 57 -
(1) Muhasebe işlemleri, yevmiye
tarihi ve müteselsil sıra numarasına göre maddeler hâlinde önce
yevmiye defterine kaydedilir; buradan da usulüne göre büyük defter
ve yardımcı hesap defterlerine sistemli bir şekilde dağıtılır.
(2) Muhasebeleştirme belgelerinin
yevmiye tarih ve numarası sütunlarına, gerçekleşen işlemlerin kayda
geçirildikleri tarih ile hesap döneminin başında “1”den başlayıp,
hesap döneminin sonuna kadar devam eden birer numara verilir.
Yevmiye defteri, büyük defter ve yardımcı hesap defterleri
kayıtlarında bu yevmiye tarih ve numaraları esas alınır.
(3) Gerçekleşen işlemler
muhasebeleştirme belgeleriyle kaydedilir. Belge olmadan kayıt
yapılmaz. Gerçekleşen işlemler, “Hesabın İşleyişi” bölümlerinde
belirtildiği şekilde hesaplara kaydedilir. Hesabın işleyişi
bölümlerinde yer almayan işlemler ise bu Yönetmelikte belirtilen
hesapların niteliğine uygun bir biçimde kaydedilmekle birlikte
Bakanlığa bilgi verilir. Bir hesabın borcuna kaydedilen tutar
mutlaka başka bir hesap ya da hesapların alacağına kaydedilir.
Yevmiye defterinde her zaman borç-alacak eşitliği bulunur.
(4) Nakden veya mahsuben yapılan
harcamalar “Ödeme Emri Belgesi” (Örnek:1), diğer işlemler ise
“Muhasebe İşlem Fişi” (Örnek:2 ) ile muhasebeleştirilir.
(5) Malî yılın başında, bir önceki
hesap dönemi kapanış bilançosu ve dipnotları esas alınarak açılış
bilançosu düzenlenir. Açılış bilançosuna dayanılarak, açılış
yevmiyesinin kayıtlarını sağlamak üzere bilançodaki tutarlar,
düzenlenecek “1” yevmiye numaralı muhasebe işlem fişiyle ilgili
hesaplara borç ve alacak kaydedilir. Açılış kaydına ilişkin muhasebe
işlem fişine, açılış bilançosunun bir nüshası eklenir. Açılış
kaydına esas tutarlar, ilgili hesaplar için açılacak büyük defter ve
yardımcı hesap defterlerine aktarıldıktan sonra yılı işlemlerinin
kaydına başlanır.
MADDE 58 -
(1) Bu Yönetmeliğin
uygulanmasında muhasebe birimlerinde aşağıdaki defterler kullanılır:
a) Yevmiye defteri (Örnek:3);
kayda geçirilmesi gereken işlemlerin yevmiye tarihi ve müteselsil
numara sırasıyla ve maddeler hâlinde düzenli olarak yazıldığı
defterdir. Yevmiye defterine açılış kaydı yapıldıktan sonra, günlük
işlemler muhasebeleştirme belgelerine dayanılarak kaydedilir.
b) Büyük defter (Örnek:4);
yevmiye defterinde kayda geçirilmiş olan işlemleri usulüne göre
hesaplara dağıtan ve tasnifli olarak bu hesaplarda toplayan
defterdir. İşlemler yevmiye tarih ve numara sırasına göre yevmiye
defterine kaydedildikten sonra, aynı yevmiye tarih ve numarası ile
her bir hesap için açılan büyük defterin ilgili sayfalarına tasnifli
olarak kaydedilir.
c) Envanter defteri (Örnek:5);
işletmenin kuruluş tarihindeki ve her hesap döneminin sonundaki
mevcut varlıklar ile kaynakların kaydedildiği defterdir. Kuruluş
tarihinde çıkarılan açılış envanterleri ve açılış bilançosu, bu
deftere ilk kayıt olarak yazılır. Dönem sonu envanteri çıkarılırken,
işletmenin bilanço günündeki mevcut varlıkları, alacakları ve
borçlarının sayımı, ölçülmesi, tartılması ve değerlemesi yapılmak
suretiyle varlıklar ve kaynaklar kesin bir şekilde tespit edilir.
Kuruluş ve her hesap döneminin sonunda geçici mizan düzenledikten
sonra envanter çıkarılır. Bunun dışında devir, birleşme ve kapanma
gibi durumlarda da envanter çıkarılması gerekir. Envanter sonuçları,
ayrıntılı olarak envanter defterine işlenir.
ç) Kasa defteri (Örnek:6);
işletmenin kasa ile ilgili işlemlerinin günü gününe kaydedildiği
defterdir. Bu defter, diğer defterlerde yer alan bilgilere ilaveten,
günlük kasa sayımına ilişkin bilgiler ile muhasebe yetkilisi ve
veznedar tarafından durumun tespitine ilişkin açıklamaları ihtiva
edecek şekilde düzenlenir.
d) Yardımcı hesap defterleri: Yardımcı
hesap defterleri, hesap planını oluşturan hesaplara ait bilgilerin
ayrıntı bazında kaydına mahsus olarak tutulan defterlerdir.
MADDE 59 -
(1) Kurumlar vergisi mükellefi
olmayan işletmelerin muhasebe birimlerince bu Yönetmelik hükümlerine
göre tutulması gereken tüm defterler muhasebe yetkilileri tarafından
onaylandıktan sonra kullanılır. Ancak, Bakanlıkça belirlenecek işlem
hacmini aşan muhasebe birimlerinde tutulacak defterlerin noterlere
veya noterlik görevini yürütmekle mükellef olanlara onaylattırılması
konusunda Bakanlık yetkilidir.
(2) Hesap döneminin başında, muhasebe
yetkilileri tarafından defterlerin sayfa sıra numaralarının
birbirini takip edip etmediğine bakılmak ve bu sayfalar teker teker
mühürlenmek suretiyle onaylanır. Ancak, kurumlar vergisi mükellefi
olan işletmelerde tutulan yevmiye, envanter ve kasa defterleri,
işletmenin bulunduğu yerdeki noter veya noterlik görevini yürütmekle
mükellef olanlar tarafından onaylanır.
(3) Çift nüshalı veya bilgisayar
aracılığı ile tutulan defterlerin, bir hesap döneminde kullanılması
tahmin edilen yaprak sayısı da yukarıdaki esaslara göre onaylanır.
(4) Hesap dönemi içinde onaylı
yaprakların bitmesi hâlinde, ilave yeni yapraklar onaylandıktan
sonra kullanılır. İlave yeni yapraklara, hesap döneminin başında
verilen onaylı yaprakların son sayfa numarasını takip eden sayfa
numarası verilmek suretiyle devam ettirilir. Onay makamı, ilave
yaprakların sayısını ilk onay şerhinin altına yazarak bu kaydı
usulüne göre onaylar.
MADDE 60 -
(1) Bu yönetmelik hükümlerine
göre tutulması gereken defterler, hesap dönemi itibarıyla yıllık
olarak kullanılır. Ancak, ertesi hesap döneminde de kullanılması
mümkün olan defterler, gerekli devir ve açılış işlemleri yapılmak ve
Yönetmeliğin 59 uncu maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde
yetkililerce onaylanmak suretiyle kullanılabilir.
(2) Defterler, vergi kanunlarındaki
hükümler saklı kalmak kaydıyla, kullanıldıkları yıl dâhil 5 yılın
sonunda arşiv defterine (Örnek:7) kaydedilerek arşive kaldırılır.
Arşive kaldırılan defterler hakkında ilgili yönetmelik hükümleri
uygulanır.
MADDE 61 -
(1) İşletmelerce kayda
geçirilmesi gereken işlemler, düzenli ve okunaklı bir şekilde
defterlere yazılır.
(2) Gerçekleşen işlemlerin kullanılan
defterlere kaydı sırasında aşağıdaki hükümler göz önünde
bulundurulur.
a) Defter kayıtları; kazımak, çizmek
ve silmek yoluyla okunamaz hâle getirilemez.
b) Defterlerdeki kayıtlar arasındaki
satırlar çizilmeden boş bırakılamaz ve atlanamaz.
c) Defter sayfaları koparılamaz,
onaylı ve çift nüshalı yaprakların sırası bozulamaz ve bunlar
yırtılamaz.
MADDE 62 -
(1) İşletmelerce yürütülen
faaliyetlerin özelliğine uygun olarak gerçekleştirilen işlemlerin,
muhasebe sistemindeki düzeni bozmayacak bir süre içinde defterlere
kaydedilmesi esastır. Ancak gerçekleşen işlemlerin defterlere kaydı,
izinsiz ve geçerli bir nedene dayanmaksızın on günden fazla
geciktirilemez.
(2) İşlemler, kasa defteri ile yevmiye
defterine günlük olarak kaydedilir. İşlemlerin bu defterlere kaydı
hiç bir sebeple geciktirilemez.
MADDE 63 -
(1) Hesap planı; bilanço
hesapları, faaliyet hesapları ve nazım hesaplar ana bölümlerine
ayrılır. Bilanço hesapları bölümü, 1 numaradan 5 numaraya kadar olan
ana hesap gruplarından; Gelir tablosu hesapları bölümü, 6 numaralı
ana hesap grubundan; nazım hesaplar bölümü ise, 9 numaralı ana hesap
grubundan oluşur.
(2) 7 numaralı ana hesap grubu
Yönetmelikte yer alan muhasebe ilke ve standartlarına aykırı olmamak
şartıyla, işletmelerin yönetim ve maliyet muhasebesi ihtiyaçları
için kullanılır.
(3) Ana hesap grupları aşağıda
gösterildiği gibi isimlendirilir.
1 Dönen Varlıklar
2 Duran Varlıklar
3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
5 Öz Kaynaklar
6 Gelir Tablosu Hesapları
7 Maliyet Hesapları
9 Nazım Hesaplar
(4) Ana hesap gruplarından bilanço
hesapları, kendi içinde aşağıdaki maddelerde gösterildiği gibi hesap
gruplarına ayrılır ve her bir ana hesap grubunu ilgilendiren
işlemler ait oldukları hesap grubu içinde açılacak ilgili bilanço
hesaplarına kaydedilir. Her bilanço hesabı ayrıca ihtiyaca göre
yeteri kadar yardımcı hesaplara ayrılabilir.
(5) Gelir tablosu hesapları ana hesap
grubu, hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara; hesaplar da
yardımcı hesaplara ayrılır.
(6) Maliyet hesapları ana hesap grubu,
hesap gruplarına; hesap grupları, hesaplara; hesaplar da yardımcı
hesaplara ayrılır.
(7) Nazım hesaplar ana hesap grubu,
işletmelerin ihtiyaçlarına göre sınıflandırılır.
(8) Hesap planı aşağıdaki ana hesap
grupları, hesap grupları ve hesaplardan oluşur:
Aktif Hesaplar
1 Dönen Varlıklar
10 Hazır Değerler
100 Kasa Hesabı
101 Alınan Çekler Hesabı
102 Bankalar Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz Hesabı
106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı (-)
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
11 Menkul Kıymetler
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve
Bonoları Hesabı
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü
Karşılığı Hesabı (-)
12 Ticari Alacaklar
120 Alıcılar Hesabı
121 Alacak
Senetleri Hesabı
122 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı
(-)
123 Banka Kredi Kartlarından Alacaklar
Hesabı
126 Verilen Depozito ve Teminatlar
Hesabı
127 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı
129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
13 Diğer Alacaklar
134 İşletmeler Arası Malî Borçlardan
Alacaklar Hesabı
135 Personelden Alacaklar Hesabı
136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı
139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
15 Stoklar
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
151 Yarı Mamuller - Üretim Hesabı
152 Mamuller Hesabı
153 Ticari Mallar Hesabı
157 Diğer Stoklar Hesabı
158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı
Hesabı (-)
159 Verilen Sipariş Avansları Hesabı
17 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım
Maliyetleri
170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve
Onarım Maliyetleri Hesabı
179 Taşeronlara Verilen Avanslar
Hesabı
18 Gelecek Aylara Ait Giderler ve
Gelir Tahakkukları
180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı
181 Gelir Tahakkukları Hesabı
19 Diğer Dönen Varlıklar
190 Devreden Katma Değer Vergisi
Hesabı
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
Hesabı
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar
Hesabı
195 İş Avansları Hesabı
196 Personel Avansları Hesabı
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
Hesabı
198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar
Hesabı
199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı
Hesabı (-)
2 Duran Varlıklar
22 Ticari Alacaklar
220 Alıcılar Hesabı
221 Alacak Senetleri Hesabı
222 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı
(-)
226 Verilen Depozito ve Teminatlar
Hesabı
227 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
229 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
23 Diğer Alacaklar
234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan
Alacaklar Hesabı
235 Personelden Alacaklar Hesabı
236 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
239 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
24 Malî Duran Varlıklar
248 Diğer Malî Duran Varlıklar Hesabı
249 Diğer Malî Duran Varlıklar
Karşılığı Hesabı (-)
25 Maddi Duran Varlıklar
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
251 Yer Altı ve Yer Üstü Düzenleri
Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı
254 Taşıtlar Hesabı
255 Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar Hesabı
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen Avanslar Hesabı
26 Maddi Olmayan Duran Varlıklar
260 Haklar Hesabı
267 Diğer Maddi Olmayan Duran
Varlıklar Hesabı
268 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
269 Verilen Avanslar Hesabı
27 Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar
271 Arama Giderleri Hesabı
272 Hazırlık ve Geliştirme Giderleri
Hesabı
278 Birikmiş Tükenme Payları Hesabı
(-)
279 Verilen Avanslar Hesabı
28 Gelecek Yıllara Ait Giderler ve
Gelir Tahakkukları
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler
Hesabı
281 Gelir Tahakkukları Hesabı
29 Diğer Duran Varlıklar
293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar
Hesabı
294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi
Duran Varlıklar Hesabı
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar
Hesabı
297 Diğer Çeşitli Duran Varlıklar
Hesabı
298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı
Hesabı (-)
299 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
Pasif Hesaplar
3 Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar
30 Malî Borçlar
303 İşletmeler Arası Malî Borçlar
Hesabı
32 Ticari Borçlar
320 Satıcılar Hesabı
326 Alınan Depozito ve Teminatlar
Hesabı
329 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
33 Diğer Borçlar
335 Personele Borçlar Hesabı
336 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı
34 Alınan Avanslar
340 Alınan Sipariş Avansları Hesabı
349 Alınan Diğer Avanslar Hesabı
35 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım
Hakedişleri
350-358 Yıllara Yaygın İnşaat ve
Onarım Hakediş Bedelleri Hesabı
36 Ödenecek Vergi ve Diğer
Yükümlülükler
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabı
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik
Kesintileri Hesabı
362 Ödenecek Döner Sermaye
Yükümlülükleri Hesabı
363 Ödenecek Döner Sermaye Katkı
Payları Hesabı
364 İstihkaklardan Vergi Borçlarına
Karşılık Yapılan Kesintiler Hesabı
365 İstihkaklardan Sosyal Güvenlik
Kurumu Prim Borçlarına Karşılık Yapılan Kesintiler Hesabı
366 Merkez Hissesi Hesabı
367 Katma Değer Vergisi Tevkifatları
Hesabı
368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya
Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler Hesabı
369 Ödenecek Diğer Yükümlülükler
Hesabı
37 Borç ve Gider Karşılıkları
370 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal
Yükümlülük Karşılıkları Hesabı
371 Dönem Kârının Peşin Ödenen Vergi
ve Diğer Yükümlülükleri Hesabı (-)
372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı
373 Maliyet Giderleri Karşılığı Hesabı
379 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları
Hesabı
38 Gelecek Aylara Ait Gelirler ve
Gider Tahakkukları
380 Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı
381 Gider Tahakkukları Hesabı
39 Diğer Kısa Vadeli Yabancı
Kaynaklar
391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabı
393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabı
399 Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar
Hesabı
4 Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
40 Malî Borçlar
403 İşletmeler Arası Malî Borçlar
Hesabı
42 Ticari Borçlar
420 Satıcılar Hesabı
426 Alınan Depozito ve Teminatlar
Hesabı
429 Diğer Ticari Borçlar Hesabı
43 Diğer Borçlar
436 Diğer Çeşitli Borçlar Hesabı
438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya
Taksitlendirilmiş Borçlar Hesabı
44 Alınan Avanslar
440 Alınan Sipariş Avansları Hesabı
449 Alınan Diğer Avanslar Hesabı
47 Borç ve Gider Karşılıkları
472 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabı
48 Gelecek Yıllara Ait Gelirler ve
Gider Tahakkukları
480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler
Hesabı
481 Gider Tahakkukları Hesabı
5 Özkaynaklar
50 Ödenmiş Sermaye
500 Sermaye Hesabı
501 Ödenmemiş Sermaye Hesabı (-)
52 Sermaye Yedekleri
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden
Değerleme Artışları Hesabı
54 Kâr yedekleri
549 Özel Fonlar Hesabı
57 Geçmiş Yıllar Kârları
570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabı
58 Geçmiş Yıllar Zararları
580 Geçmiş Yıllar Zararları Hesabı (-)
59 Dönem Net Kârı (Zararı)
590 Dönem Net Kârı Hesabı
591 Dönem Net Zararı Hesabı (-)
6 Gelir Tablosu Hesapları
60 Brüt Satışlar
600 Yurtiçi Satışlar Hesabı
601 Yurtdışı Satışlar Hesabı
602 Diğer Gelirler Hesabı
603 İlaç ve Tıbbi Sarf Malzeme
Gelirleri Hesabı
61 Satış İndirimleri (-)
610 Satıştan İadeler Hesabı (-)
611 Satış İskontoları Hesabı (-)
612 Diğer İndirimler Hesabı (-)
62 Satışların Maliyeti (-)
620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabı
(-)
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti
Hesabı (-)
622 Satılan Hizmet Maliyeti Hesabı (-)
623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabı
(-)
63 Faaliyet Giderleri (-)
630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
Hesabı (-)
631 Pazarlama, Satış ve Dağıtım
Giderleri Hesabı (-)
632 Genel Yönetim Giderleri Hesabı (-)
64 Diğer Faaliyetlerden Olağan
Gelir ve Kârlar
642 Faiz Gelirleri Hesabı
644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabı
645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabı
646 Kambiyo Kârları Hesabı
647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabı
649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar
Hesabı
65
Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve
Zararlar (-)
654 Karşılık Giderleri Hesabı (-)
655 Menkul Kıymet Satış Zararları
Hesabı (-)
656 Kambiyo Zararları Hesabı (-)
657 Reeskont Faiz Giderleri Hesabı (-)
659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar
Hesabı (-)
67 Olağandışı Gelir ve Kârlar
671 Önceki Dönem Gelir ve Kârları
Hesabı
679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar
Hesabı
68 Olağandışı Gider ve
Zararlar (-)
680 Çalışmayan Kısım Gider ve
Zararları Hesabı (-)
681 Önceki Dönem Gider ve Zararları
Hesabı (-)
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
Hesabı (-)
69 Dönem Net Kârı (Zararı)
690 Dönem Kârı veya Zararı Hesabı
691 Dönem Kârı Vergi ve Diğer Yasal
Yükümlülük Karşılıkları Hesabı (-)
692 Dönem Net Kârı veya Zararı Hesabı
7
Maliyet Hesapları
71 Direkt İlk Madde ve Malzeme
Giderleri
710 Direkt İlk Madde ve Malzeme
Giderleri Hesabı
711 Direkt İlk Madde ve Malzeme
Giderleri Yansıtma Hesabı
712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat
Farkı Hesabı
713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar
Farkı Hesabı
72 Direkt İşçilik Giderleri
720 Direkt İşçilik Giderleri Hesabı
721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma
Hesabı
722 Direkt İşçilik Ücret Farkları
Hesabı
723 Direkt İşçilik Süre (Zaman)
Farkları Hesabı
73 Genel Üretim Giderleri
730 Genel Üretim Giderleri Hesabı
731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma
Hesabı
732 Genel Üretim Giderleri Bütçe
Farkları Hesabı
733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik
Farkları Hesabı
734 Genel Üretim Giderleri Kapasite
Farkları Hesabı
74 Hizmet Üretim Maliyeti
740 Hizmet Üretim Maliyeti Hesabı
741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma
Hesabı
742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesabı
75 Araştırma ve Geliştirme
Giderleri
750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
Hesabı
751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
Yansıtma Hesabı
752 Araştırma ve Geliştirme Gider
Farkları Hesabı
76 Pazarlama, Satış ve Dağıtım
Giderleri
760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım
Giderleri Hesabı
761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım
Giderleri Yansıtma Hesabı
762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım
Giderleri Fark Hesabı
77 Genel Yönetim Giderleri
770 Genel Yönetim Giderleri Hesabı
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma
Hesabı
772 Genel Yönetim Gider Farkları
Hesabı
9 Nazım Hesaplar
90 Teminat Alınan Değerler
900 Alınan Teminatlar Hesabı
901 Alınan Teminatlar Alacaklı Hesabı
91 Teminat Verilen Değerler
910 Verilen Teminatlar Hesabı
911 Verilen Teminatlar Alacaklı Hesabı
92 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
920 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Hesabı
921 Kanunen Kabul Edilmeyen Giderler
Alacaklı Hesabı
93 Vergi Dışı Gelirler
930 Vergi Dışı Gelirler Hesabı
931 Vergi Dışı Gelirler Alacaklı
Hesabı
94 Demirbaş Giderleri
940 Demirbaş Giderleri Hesabı
941 Demirbaş Giderleri Alacaklı Hesabı
95 Ariyet Verilen Değerler
950 Ariyet Verilen Değerler Hesabı
951 Ariyet Verilen Değerler Alacaklı
Hesabı
96 Konsinye Mallar
960 Konsinye Mallar Hesabı
961 Konsinye Mallar Alacaklı Hesabı
(9) İhtiyaç duyulduğunda yeni hesaplar
açmaya, hesapların adlarını ve kodlarını belirlemeye Bakanlık
yetkilidir.
MADDE
64 - (1) Dönen varlıklar ana hesap grubu; nakit olarak
veznede veya bankada tutulan değerler ile normal koşullarda en fazla
bir yıl veya faaliyet dönemi içinde paraya çevrilmesi, tüketilmesi
veya tahsil edilmesi öngörülen varlık ve alacak unsurlarını kapsar.
(2)
Dönen varlıklar ana hesap grubu; hazır
değerler, menkul kıymetler, ticari alacaklar, diğer alacaklar,
stoklar, yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri, gelecek aylara
ait giderler ve gelir tahakkukları ile diğer dönen varlıklar hesap
gruplarından oluşur.
MADDE 65 -
(1)
Hazır değerler hesap grubu, nakit
olarak veznede veya bankada bulunan değerler ile paraya çevrilme
imkânı bulunan varlıkları kapsar.
(2)
Hazır değerler, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
100 Kasa Hesabı
101 Alınan Çekler Hesabı
102 Bankalar Hesabı
103 Verilen Çekler ve Gönderme
Emirleri Hesabı (-)
105 Döviz Hesabı
106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabı (-)
108 Diğer Hazır Değerler Hesabı
100 Kasa
hesabı
MADDE
66 - (1) Kasa hesabı, muhasebe birimi veznelerince, kanunî
dolaşım niteliğine sahip ulusal paraların alınması, verilmesi ve
saklanmasına ilişkin işlemlerin izlenmesi için kullanılır.
(2)
Muhasebe birimlerine döviz olarak
intikal eden tutarlar bu hesapla ilişkilendirilmez.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 67 -
(1)
Kasa hesabına ilişkin işlemler aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alındılar
1)
Muhasebe birimlerince
nakden veya çekle yapılan her
türlü tahsilat ve veznelere teslim edilen değerler karşılığında
“Alındı Belgesi” (Örnek:8) kullanılır. Alındıların şekli, basımı,
dağıtımı, iptali ve kullanılmasına ilişkin usul ve esaslar
Bakanlıkça belirlenir.
2) Muhasebe birimlerince nakden veya
çekle yapılan her türlü tahsilat, veznelere teslim edilen tahvil ve
hazine bonosu ve benzeri menkul kıymetler, banka teminat ve garanti
mektubu ile şahsi kefalete ilişkin belgeler karşılığında iki nüsha
“Alındı Belgesi” düzenlenir. Alındı belgesinin asıl nüshası para,
çek veya diğer değerleri teslim edene verilir. İkinci nüshası ise
veznede muhafaza edilir. Menkul kıymetler, banka teminat ve garanti
mektubu ile şahsi kefalete ilişkin belgeler ilgilisine geri
verildiğinde, teslim alındığında verilmiş olan alındı belgesi geri
alınarak muhasebe işlem fişine bağlanır.
Muhasebe birimlerince emanet nitelikli hesaba alınan paralar ile
yüklenici istihkaklarından yapılan vergi, fon, icra, teminat ve
diğer kesintiler karşılığında, hak sahibinin istemesi hâlinde
muhasebeleştirme belgesinin onaylı bir nüshası verilir.
b) Kasadan yapılacak ödemeler
1) Bütün ödemelerin ilgilinin banka
hesabına aktarma suretiyle yapılması esastır. Ancak, ilgililerin
talepleri hâlinde alındığı gün iade edilen teminat ve depozito
niteliğindeki ödemeler, banka şubesi bulunmayan yerlerde kasa limiti
dâhilindeki ödemeler ile Bakanlıkça kasadan yapılması bildirilen
diğer ödemeler muhasebe birimlerince, kasadan veya çek düzenlenmek
suretiyle bankadan yapılabilir:
2) Kasadan yapılacak ödemeler ile özel
mevzuatlarında aksine bir hüküm bulunmaması hâlinde avans olarak
tahsil edilen paralardan iadesi gereken tutarların ilgililere
ödenmesinde, her yıl Bakanlıkça belirlenen limitin dört katı
uygulanır.
c) Kasa
tahsilatının bankaya yatırılması
1) Muhasebe birimlerince bir gün
içinde tahsil edilen paralardan, ertesi gün kasadan yapılacak
ödemeler için Bakanlıkça tespit edilerek duyurulan tutarların üç
katı alıkonularak fazlası, düzenlenecek “Teslimat Müzekkeresi”
(Örnek:9) ile bankaya yatırılır.
2) Teslimat müzekkeresi dört nüshalı
olup, dördüncü nüsha dip koçandır. Teslimat müzekkeresinin ilk üç
nüshası para ile birlikte muhasebe biriminin hesabının bulunduğu
bankaya gönderilir. Birinci nüsha alıkonulduktan sonra, ikinci ve
üçüncü nüshalar onaylanarak alındıyı teşkil eden üçüncü nüsha
veznedarla, ikinci nüsha ise izleyen iş günü banka hesap özet
cetveli ile birlikte muhasebe birimine gönderilir. Bankaya yatırılan
kasa fazlası paraların belgesi olan ikinci nüsha, düzenlenecek
muhasebe işlem fişinin birinci nüshasına bağlanır. Üçüncü nüsha ise
veznedarca tarih ve sıra numarasına göre bir dosyada saklanır. Kasa
fazlası tutarın, kasa varlığından çıkarılarak teslimat müzekkeresi
ile bankaya yatırıldığı, yatırılma belgesinden veya banka hesap özet
cetvelinden anlaşıldığında, bu tutar ilgili hesaplara kaydedilir.
ç) Veznedarın kasa ihtiyacı için
bankadan alacağı paralar
1) Kasa mevcudunun yapılacak ödemeleri
karşılayamayacağı anlaşıldığı takdirde, o günkü ödemeye yetecek
tutarda para, veznedar adına düzenlenecek çekle bankadan alınarak
kasaya konulur ve veznedar adına bir alındı düzenlenir. Hem veznedar
adına çek düzenlendiğinde hem de bankadan alınan para kasaya
konulduğunda ilgili hesaplara kayıt yapılır.
2) Muhasebe yetkilileri de dâhil olmak
üzere, veznedarlardan başka hiçbir kimse bankadan para alamayacağı
gibi, muhasebe yetkilileri kefalete tabi olmadıklarından fiilen
tahsilat ve ödeme yapamazlar ve veznedarlara vekalet edemezler.
d) Kasaların
kapanması, sayımı ve mevcudunun müşterek muhafaza altına alınması
1) Kasa, günlük resmî çalışma
süresinin bitiminden bir saat önce kapatılır. Ancak, muhasebe
yetkililerinin gerekli gördüğü hâllerde mesai saati bitimine kadar
tahsilata devam edilir. Kasa defteri günü gününe işlenerek, o günkü
kasa mevcudunun tamam olup olmadığı veznedar tarafından sayılır ve
defterin “Açıklama” bölümüne “Borç” ve “Alacak” genel toplamları ile
kasa mevcudunu gösteren aradaki fark yazılarak muhasebe yetkilisi ve
sorumlu veznedar tarafından imzalanır.
2) Çeşitli nedenlerle aynı gün paranın
bankaya yatırılmasının mümkün olmaması veya banka gişelerinin
kapanmasından sonra yapılan tahsilat dolayısıyla kasada biriken
para, ertesi gün kasa fazlası bankaya yatırılmak üzere, muhasebe
yetkilisi ve sorumlu veznedar tarafından müşterek muhafaza altına
alınır.
3) Müşterek muhafaza işlemi, Muhasebe
Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre
yapılır.
e) Vezne, muhasebe yetkilisi
tarafından yukarıda sözü edilen kasa kontrollerinden başka, Muhasebe
Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve
Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre ayrıca
kontrol edilir.
f)
Tahsilat ve ödemelere ait
belgeler günlük olarak, muhasebe yetkilisi tarafından tespit olunan
sürelerde veznedarca muhasebe servisine verilir.
g)
Muhasebe yetkilisi
mutemetlerinin görevlendirilmesi, mutemetlerce tahsil olunacak
paralar, düzenlenecek alındı, defter ve belgeler konusunda
Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri,
Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine
ve aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır:
1)
Muhasebe yetkilisi mutemetlerine,
paranın yatırılacağı muhasebe birimi tarafından, kullanıldıkça
kullanılmış olanlar geri alınmak suretiyle yenisi verilmek üzere,
defterdarlarca tespit edilen sayıda muhasebe yetkilisi mutemedi
alındısı cildi verilir. Muhasebe yetkilisi adına tahsilat yapmaya
yetkili mutemetlerce yapılan tahsilat ve teslim alınan değerler için
“Muhasebe Yetkilisi Mutemedi Alındısı” (Örnek:10) kullanılır.
Alındı, birisi dip koçan olmak üzere üç nüshalı olup bir nüshası
parayı teslim edene, bir nüshası alındıyı düzenleyen yetkilinin
bağlı bulunduğu birime verilir.
2) Muhasebe
yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat, tarih ve alındı seri ve
sıra numarasıyla “Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri”ne
(Örnek: 11) işlenir. Defterde; tahsilatın tarihi, sıra numarası,
kimden tahsil edildiği ve alındı seri ve sıra numaralarının kaydına
ilişkin sütunlardan başka yapılan tahsilatın çeşidini göstermek
üzere dört ayrıntı, bir “Toplam” ve bir “Genel Toplam” sütunu
bulunmaktadır. Muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından tahsil
olunan paralar, bütçenin birkaç gelir türünü ilgilendirdiği
takdirde, defterin “Yapılan Tahsilatın Çeşidi” başlığı altındaki
sütunlarına ayrı ayrı işlenir. Toplam ve ayrıntı sütunlarına yapılan
kayıtlar, tahsil olunan paraların muhasebe birimine teslim edildiği
tarihe kadar devam eder. Para muhasebe birimine yatırıldığında,
tutarı “Genel Toplam” sütununa alınır, diğer sütunların altları çift
çizgi ile kapatılır. Genel toplam sütununun toplamları malî yıl
sonuna kadar devam eder.
3) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince
yapılan tahsilat tutarı, miktarına bakılmaksızın her onbeş günde bir
ve her hâlükârda malî yılın son iş gününde muhasebe birimi veznesine
veya banka hesabına yatırılır. Tahsilat tutarının Bakanlıkça
belirlenen miktarın dört katına ulaşması hâlinde paranın, onbeş
günlük süre beklenmeksizin, tahsilatın yapıldığı günü takip eden
günün mesai saati bitimine kadar muhasebe birimi veznesine veya
banka hesabına yatırılması zorunludur. Ancak, banka şubesi
bulunmayan ilçe, belde ve köylerde muhasebe yetkilisi mutemetlerince
tahsil edilen paralar, miktara bakılmaksızın, en geç izleyen ayın
üçüncü günü akşamına kadar yatırılır.
4) Tahsil edilen para, muhasebe
birimine alındı dip koçanı ve muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa
defteriyle birlikte getirilir. Dip koçanlar ile defter kaydı
karşılaştırılıp “Yapılan Tahsilatın Çeşidi” sütunları toplamı ile
toplam sütunu kontrol edildikten sonra teslim edilecek para tutarı
bulunur ve bu tutar defterin “Genel Toplam” sütununa yazılır.
Defterin toplam sütunu karşısına ve alındı dip koçanının en son
yaprağının arkasına “..... numaraya kadar olan ..... tahsilat teslim
edilmiştir.” açıklaması yazılarak muhasebe yetkilisi ve mutemet
tarafından imza edildikten sonra muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa
defterinin zımbalı yaprakları koparılır ve alındı karşılığında
kasaya teslim edilerek bu konuda düzenlenecek muhasebe işlem fişine
eklenir. Veznedarlarca, tahsilata ilişkin verilen alındıların tarih
ve numarası defterin ikinci nüshasına işlenir. Kullanılmamış
muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı yaprağı bulunan cilt, mutemede
geri verilir.
5) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin
yaptığı tahsilatın muhasebe biriminin veznesine veya banka hesabına
yatırılmasına ilişkin süre ve tutar, ihtiyaca göre idareler
itibarıyla Bakanlıkça farklı belirlenebilir.
ğ) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince
ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilen
paralar ile bu paralardan iade edilmesi gerekenler hususunda
aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır:
1) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince
ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilen
paralar ile bu paralardan iade edilenler için “Mutemetlikler
Tahsilat ve Ödemeler Defteri” (Örnek:12) kullanılır. Bu defteri
kullanan muhasebe yetkilisi mutemetlerince, ayrıca Muhasebe
Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri tutulmaz. Mutemetlikler Tahsilat
ve Ödemeler Defteri, birisi dip koçan olmak üzere üç nüsha
düzenlenir. Defterin; “Tahsilat” tablosundaki “Emanetler” bölümünün
“Depozito” sütununa, ihale teminatı, tedavi veya güvence bedeli gibi
nakden tahsil edilen paralar, “Ödemeler/Göndermeler” tablosundaki
“Ödeme ve Mahsubun Çeşidi” bölümüne mutemetlerce ihale teminatı,
tedavi veya güvence bedeli gibi nakden tahsil edilip iade edilen
paralar, “Muhasebe Birimine Gönderilen” bölümüne ise,
mutemetliklerden muhasebe biriminin hesabına yatırılan/aktarılan
paralar kaydedilir.
2) Her birimde Mutemetlikler Tahsilat
ve Ödemeler Defteri bir muhasebe yetkilisi mutemedi tarafından
tutulacak olup, depozito veya tedavi (güvence) bedeli gibi tahsil
edilen paralardan iade işlemi, sadece bu defteri tutan muhasebe
yetkilisi mutemedi tarafından yapılır. Ancak, iade yetkisi verilen
muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilatlardan tahsil
edildiği ay içinde iade edilmeyen depozito veya tedavi (güvence)
bedelleri ilgili muhasebe birimlerince iade edilir.
3) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince,
her ay sonu itibarıyla, o döneme ilişkin olarak nakden yapılan
tahsilat ve iadeler ile muhasebe birimi hesabına yapılan
aktarmaların, tahsil ve ödemeler itibarıyla ayrı ayrı olmak üzere;
tarihini, kimden tahsil edildiğini veya kime ödendiğini, niteliğini,
belge adedini ve tutarını gösteren iki nüsha liste düzenlenerek , bu
listenin birinci nüshası ile "Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler
Defteri"nin ilk iki nüshası, tahsilat ve iadelere ilişkin belgelerle
birlikte bağlı bulunulan muhasebe birimine gönderilir. Diğer nüshası
ise mutemetlikte saklanır.
4) Muhasebe biriminden uzak birimlerde
yapılacak ihalelerde, isteklilerce nakit olarak verilecek geçici
teminatlar, kendisine iade yetkisi verilen muhasebe yetkilisi
mutemetlerince teslim alınması karşılığında da muhasebe yetkilisi
mutemedi alındısı verilir.
5) Üzerine ihale yapılan istekli ile
en avantajlı ikinci teklif sahibi dışındakilere ait geçici
teminatlardan aynı gün yapılacak iadeler bu mutemetlerce yapılır,
daha sonraki günlerde yapılacak iadeler ise muhasebe birimleri
tarafından gerçekleştirilir. Geçici teminatların iade edilebilmesi
için, alındının arkası tahakkuk birimince “İadesinde sakınca
yoktur.” ibaresi yazılarak imzalanıp mühürlendikten sonra istekliye
verilir. Tahsil edilen, iade edilen veya muhasebe biriminin hesabına
intikal ettirilen teminatlar da Mutemetlikler Tahsilat ve Ödemeler
Defterinde açılacak sütunda izlenir. Muhasebe yetkilisi mutemetleri
sadece nakit teminatları alacak olup, ilgili mevzuat uyarınca
teminat olarak kabul edilen diğer değerleri teslim alamazlar.
MADDE 68 -
(1)
Kasa hesabına ilişkin borç
ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasaya yatırılan tutarlar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için veznedarca
bankadan çekilip kasaya konulan tutarlar bu hesaba borç, 108 Diğer
Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
3) Kasa sayımı sonucunda fazla çıkan
tutarlar bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Kasadan yapılan ödemeler bu hesaba
alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlar bu
hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına borç kaydedilir.
3) Kasa sayımı sonucunda noksan çıkan
tutarlar bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına
borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 69 -
(1)
Alınan çekler hesabı, muhasebe
birimlerinin yapacakları her türlü tahsilat karşılığında muhasebe
birimine hitaben düzenlenmiş banka çekleri ve katılım bankalarının
çekleri ile muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından muhasebe
birimine teslim edilen aynı nitelikteki çeklerin izlenmesi için
kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 70 -
(1)
Muhasebe birimlerinin ve muhasebe
yetkilisi mutemetlerinin yapacakları her türlü tahsilat
karşılığında, muhasebe birimine hitaben düzenlenmiş banka çekleri ve
katılım bankalarının çekleri kabul edilir. Alınan çek, sol alt
köşesinden sağ üst köşesine çizilen iki kalın paralel çizgi arasına
muhasebe biriminin hesabının bulunduğu bankanın adı yazılarak,
çizgili çek haline getirilir. Bloke edilenler hariç çekin muhasebe
birimine verildiği ya da bundan en çok bir gün önceki tarihte
düzenlenmiş olması gerekir.
(2) Muhasebe
birimlerince ve muhasebe yetkilisi mutemetlerince alınan çeklerin
karşılığının bloke edildiğinin muhatap banka tarafından onaylanmış
olması gerekir. Muhatap banka başka yerde ise bloke işlemi muhasebe
biriminin bulunduğu yerdeki şubesince de yapılabilir. Devlet
sermayesiyle kurulmuş veya sermayesinde Devletin iştiraki bulunan
idare ve kurumlar ile genel yönetim kapsamındaki idarelerin
verecekleri çeklerde bloke onayı aranmaz. Hesap sahiplerinin nam ve
hesabına bizzat ilgili banka ya da katılım bankaları tarafından
düzenlenerek, muhasebe birimlerine verilmiş olan çekler de blokeli
çekler gibi kabul edilir.
(3)
Bankalarca bastırılacak çeklerin
arkasında; matbu olarak bloke şerhine yer verilmiş ve bu şerhlerin
şube yetkililerince imzalanmış olması durumunda söz konusu çekler de
muhasebe birimlerince blokeli çek olarak kabul edilir. Bloke
şerhinde gösterilen tutarın üzerinde keşide edilen çekler ise kabul
edilmez.
(4)
Bu şekilde alınan çekler karşılığında
alındı belgesi verilir ve alındı belgesinin üzerine “Çekle tahsil
edilmiştir.” kaşesi basılır. Muhasebe birimlerine veya muhasebe
yetkilisi mutemetlerine verilen çekler düzenlenecek teslimat
müzekkeresi ile tahsil için bankaya gönderilir.
(5)
Karşılıksız çıkan çeklerle ilgili
olarak gerekli hesap düzeltmeleri yapılmakla birlikte, ilgililer
hakkında 19/3/1985 tarihli ve 3167 sayılı Çekle Ödemelerin
Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun
hükümlerine göre işlem yapılması sağlanır.
(6)
Çekle yapılacak tahsilatla ilgili
gerekli diğer düzenlemeleri yapmaya Bakanlık yetkilidir.
MADDE 71 -
(1)
Alınan çekler hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan çekler yazılı değerleri ile
bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yabancı para birimi üzerinden
alınan çekler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasının o günkü döviz
alış kuru üzerinden Türk Lirası olarak bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucu fazla çıkan çek
tutarları bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına
alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan değer
artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak
kaydedilir
b) Alacak
1) Tahsil
edilen çekler bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç
kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden alınan çeklerin değerlemesi sonucunda oluşan değer
azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç
kaydedilir.
3) Sayım sonucu noksan çıkan çek
tutarları bu hesaba alacak, 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
Hesabına borç kaydedilir.
4) Herhangi bir nedenle ilgilisine
iadesi gereken çekler bu hesaba alacak, ilgili hesap veya hesaplara
borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 72 -
(1) Bankalar hesabı,
muhasebe birimleri adına bankaya yatırılan paralar ve bankaya tahsil
için verilen çeklerden tahsil işlemi tamamlananlar ile muhasebe
birimlerince düzenlenen çek ve gönderme emirlerinden ödendiği veya
gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarlarının izlenmesi
için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 73 -
(1) Muhasebe birimlerince bir gün içinde tahsil edilen paralardan,
ertesi gün kasadan yapılacak ödemeler için ayrılacak tutar
alıkonularak, fazlası düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile bankaya
yatırılır.
(2) Bankalarca muhasebe birimleri
adına yapılan diğer tahsilat için, teslimat müzekkeresi düzenlenmez.
Bu tür tutarlar bankadan alınacak hesap özet cetveline göre
kayıtlara alınır.
(3) Muhasebe birimlerince,
hesaplarının bulunduğu bankalardan nakden yapılacak ödemeler için bu
bankaların kendi çekleri; ödeme yapılacak kişilerin hesaplarına
aktarılacak tutarlar ile bankalarda açtırılacak krediler için
“Gönderme Emri” (Örnek:13) düzenlenir. Muhasebe birimlerince,
bankalar nezdindeki döviz hesabından yapılacak ödemelerde ise “Döviz
Gönderme Emri” (Örnek:14) kullanılır.
(4) Gönderme emri ve döviz gönderme
emrinin elektronik ortamda düzenlenmesi ve ilgili bankaya
gönderilmesi hususunda düzenlemeler yapmaya Bakanlık yetkilidir.
(5)
Muhasebe birimlerinin
hesabı bulunan bankalarca, bir gün içinde muhasebe birimi adına
tahsil edilen tutarlar ile karşılığında onaylanan veya düzenlenen
alındıların tarih ve numaralarını; muhasebe birimi adına ödenen veya
gönderilen tutarlar ile bunlara ait çek ve gönderme emirlerinin
tarih ve numaralarını gösteren iki nüsha banka hesap özet cetveli
düzenlenerek ertesi gün muhasebe birimine gönderilir. Banka hesap
özet cetvelinin bir nüshası muhasebe işlem fişine bağlanır, diğer
nüshası ise açılacak bir dosyada muhafaza edilir. Tahsilat ve
ödemeleri ayrıntılı olarak gösteren cetvelin, bankaca, en geç ertesi
gün düzenlenerek onaylandıktan sonra teslimat müzekkeresi ve
gönderme emirlerinin ikinci nüshalarıyla birlikte muhasebe birimine
gönderilmesi ve muhasebe birimlerinin de bu cetveli araması gerekir.
Hesabın işleyişi
MADDE 74 -
(1)
Bankalar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kasa mevcudundan bankaya
yatırıldığı anlaşılan paralar bu hesaba borç, 108 Diğer Hazır
Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerince çekle tahsil
edilen tutarlardan bankaca takas işleminin gerçekleştirildiği
bildirilenler bu hesaba borç, 101 Alınan Çekler Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Muhasebe birimlerinin banka
hesabına yatırılan veya gelen paralar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
4) Banka tarafından hesaplanıp
muhasebe biriminin hesabına kaydedildiği bildirilen faiz
gelirlerinden tevkifat tutarları düşüldükten sonra kalan kısım bu
hesaba, faiz gelirlerinden yapılan tevkifatlar vergi mükellefi olan
işletmelerde 193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar Hesabına, diğer
işletmelerde “61 Satış İndirimleri” hesap grubunun ilgili hesabına
borç, faiz gelirlerinin brüt tutarı 642 Faiz Gelirleri Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bankaca muhasebe birimine
gönderilen hesap ekstreleri ile ödendiği veya ilgili yerlere
gönderildiği bildirilen çek ve gönderme emri tutarları bu hesaba
alacak, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına borç
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 75 -
(1) Verilen çekler ve gönderme
emirleri hesabı,
muhasebe birimlerinin hesaplarının bulunduğu bankalardan çekle veya
gönderme emri düzenlemek suretiyle yaptıracakları ödeme ve
göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 76 -
(1) Muhasebe birimlerinin hesaplarının bulunduğu bankalardan
yaptırılacak ödemeler için bu bankaların kendi çekleri düzenlenir.
Çek, muhasebe birimlerince doldurulduktan sonra dip koçanı, çeki
alana imzalattırılarak ilgiliye verilir.
(2) Çeklerin rakam ve yazı ile
okunaklı bir şekilde doldurulması gerekir. Düzenlenen çekin numarası
muhasebeleştirme belgelerinin ilgili sütununa yazılır.
(3) Muhasebe birimlerinin banka
hesabından, ilgililerin hesaplarına gönderilecek olan tutarlar ile
bankalarda açtırılan krediler için gönderme emri düzenlenir.
(4) Gönderme
emri, muhasebe yetkilisince görevlendirilecek bir memur tarafından
günlük olarak, banka yetkililerine zimmetle teslim edilir. Muhasebe
yetkilisi tarafından bu konuda görevlendirilecek memurun adı, soyadı
ve imza örneği daha önce bankaya yazılı olarak bildirilir. Teslim
işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak “Döviz Gönderme Emri”
ifadesinin üzeri çizilerek düzenlenen “Gönderme Emri/Döviz Gönderme
Emri Teslim Tutanağı”nın (Örnek: 15) banka yetkilisine imzalatılması
suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası bankada
alıkonulur, ikinci nüshası ise görevli memura geri verilir ve bu
nüsha muhasebe biriminde açılacak ayrı bir dosyada tarih sırasına
göre saklanır. Bankaca, gönderme emrinin bir nüshası alıkonulup, bir
nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba aktarılmasından
sonra onaylanarak muhasebeleştirme belgesine bağlanmak üzere banka
hesap özet cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 77 -
(1) Verilen çekler ve gönderme
emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe birimlerince, düzenlenen
çek veya gönderme emri tutarları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için veznedar adına
düzenlenen çek tutarları bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır Değerler
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Düzenlenen çek ve gönderme
emirlerinden, muhasebe birimlerine gönderilen banka hesap özet
cetvelleriyle, bankaca hak sahiplerine ödendiği veya ilgili
hesaplara aktarıldığı bildirilen paralar bu hesaba borç, 102
Bankalar Hesabına alacak kaydedilir.
105 Döviz hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 78 -
(1) Döviz hesabı,
muhasebe birimi veznelerince tahsil edilen veya her ne şekilde
olursa olsun muhasebe birimlerinin banka hesaplarına intikal eden
konvertibl döviz tutarları ile bunlardan yapılan ödeme, iade ve
göndermelerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 79 -
(1)
Muhasebe birimlerine teslim edilen
konvertibl yabancı paralarla, mevzuatı gereği döviz cinsinden
tahsili gereken yabancı paralardan konvertibl olanlar bu hesaba
kaydedilir.
(2) Konvertibl olmayan yabancı paralar
döviz hesabı yerine, dönen varlıklar ana hesap grubunda yer alan,
menkul kıymetler hesap grubundaki ilgili hesaplara kaydedilir.
(3)
Döviz hesabına ilişkin diğer işlemler
aşağıda gösterilmiştir:
a) Muhasebe birimlerince, mevzuatı
gereği ihale teminatı olarak kabul edilen konvertibl yabancı
paralar, alındığı tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz
alış kuru üzerinden, bu hesaba kaydedilerek ilgili emanet nitelikli
hesaba alınır. Teminat olarak teslim edilen kişi malı dövizlerden
herhangi bir nedenle gelir kaydedilmesi gerekenler, kayıtlı
değerleri üzerinden hesaplardan çıkarılır ve işlem tarihindeki
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu
hesaba alınarak ilgili hesaba kaydedilir.
b) Tahsil edilen dövizler muhasebe
birimi hesabının bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak döviz
tevdiat hesabına gün sonlarında yatırılır.Muhasebe birimlerince bir
gün içinde tahsil edilen dövizlerden bankaya yatırılması gerekenler
düzenlenecek teslimat müzekkeresi ile bankaya gönderilir. Dövizler
teslimat müzekkeresi ile vezneden çıkarıldığı ve söz konusu tutarın
bankaya yatırıldığı anlaşıldığı zaman ilgili kayıtlar yapılır.
c) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince;
1) İlgili mevzuatına ve Bakanlıkça
yapılan düzenlemelere göre, döviz cinsinden tahsil edilen tutarlar
için ayrı muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defteri tutulur.
2) Tahsil edilen tutarlar, tahsil
edildikleri tarihteki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış
kuru esas alınmak suretiyle ve gelir türleri itibarıyla muhasebe
yetkilisi mutemetleri kasa defterine ayrı ayrı kaydedilir ayrıca,
“Kimden Tahsil Edildiği” sütununda isimden hemen sonra parantez
içerisinde döviz cinsinden tutarı belirtilir.
3) Döviz cinsinden yapılan tahsilata
ilişkin belge ve kayıtlar ulusal para birimi cinsinden düzenlenmekle
birlikte, tahsilat tutarı ulusal para birimine çevrilmeksizin döviz
olarak muhasebe biriminin banka hesabına aktarılır. Bu husus
muhasebe yetkilileri tarafından özellikle kontrol edilir.
4) Muhasebe biriminin bulunduğu yer
dışında, muhasebe birimine bağlı olarak görev yapan muhasebe
yetkilisi mutemetlerince tahsil edilen dövizler, bulunulan yerdeki
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası veya Türkiye Cumhuriyet Ziraat
Bankası şubeleri aracılığıyla, muhasebe biriminin döviz tevdiat
hesabına aktarılır. Mutemet hesabının muhasebe yetkilisine
verilmesinde, aktarılan döviz karşılığında alınan banka dekontunda
gösterilen kur ve döviz tutarı esas alınır.
Hesabın işleyişi
MADDE 80 -
(1)
Döviz hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe birimlerine teslim edilen
konvertibl dövizlerle, mevzuatı gereği gelir kaydedilmek üzere döviz
cinsinden tahsil edilen tutarlar, teslim alındığı veya tahsil
edildiği günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına veya ilgili diğer
hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kişilere ait olarak teslim alınan
döviz tutarları teslim alındığı günkü Türkiye Cumhuriyet Merkez
Bankası döviz alış kuru üzerinden bu hesaba borç, 326 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak
kaydedilir.
3) Muhasebe biriminin hesabının
bulunduğu bankaya muhasebe birimi adına intikal eden döviz tutarları
teslim tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden bu hesaba borç; gelir kaydedilmesi gerekenler ilgili gelir
hesabına, diğerleri ise ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Kayıtlı değerleri üzerinden 326
Alınan Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
borç, bu hesaba alacak kaydedilen kişilere ait olarak teslim
alındığı hâlde sonradan işletme malı olan yabancı paralar; işlem
tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden bu hesaba borç, ilgili gelir hesabına alacak kaydedilir
5) Bankadan gelen hesap özetinden,
muhasebe birimleri veznelerinden bankaya gönderilen dövizlerin,
döviz tevdiat hesabına yattığı anlaşıldığı takdirde tutarı, bu
hesaba borç, 108 Diğer Hazır Değerler Hesabına alacak kaydedilir.
6) Sayım sonucunda fazla çıkan döviz
tutarları sayım tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz
alış kuru üzerinden bu hesaba borç, 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
Hesabına alacak kaydedilir.
7) Muhasebe birimlerince, bu hesaba
ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen bilgilere göre,
işletme malı konvertibl yabancı paralar mevcudunun Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi
sonucu oluşan kur artışı farkları bu hesaba borç; 646 Kambiyo
Kârları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Muhasebe birimleri veznelerinden bankaya yatırılmak üzere
gönderilen döviz tutarları bu hesaba alacak, 108 Diğer Hazır
Değerler Hesabına borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerince düzenlenen döviz gönderme emirlerinden,
bankaca ödendiği ya da gönderildiği bildirilen tutarlar bu hesaba
alacak, 106 Döviz Gönderme Emirleri Hesabına borç kaydedilir.
3) Muhasebe birimleri veznelerinde
bulunan emanet niteliğindeki dövizlerden ilgilisine iade edilen
tutarlar, kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak, 326 Alınan
Depozito ve Teminatlar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç
kaydedilir.
4) Sayım sonucunda noksan çıkan döviz
tutarları kayıtlı değeri üzerinden bu hesaba alacak, sayım
tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru
üzerinden 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
5) Muhasebe birimlerince bu hesaba
ilişkin yardımcı hesap kayıtlarından elde edilen bilgilere göre
işletme malı konvertibl yabancı paralar mevcudunun Türkiye
Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden değerlemesi
sonucu oluşan kur azalışı farkları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo
Zararları Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 81 -
(1) Döviz gönderme emirleri hesabı,
muhasebe birimlerinin, nezdinde döviz hesabı bulunan bankalardaki
döviz hesaplarından, döviz cinsinden yapacakları ödeme ve
göndermeler için düzenledikleri döviz gönderme emirleri ile
bunlardan bankaca ödendiği veya gönderildiği bildirilenlerin
izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 82 -
(1)
Muhasebe biriminin, nezdinde döviz
hesabı bulunan bankalardaki döviz hesaplarından, ilgililere ödenecek
veya hesaben gönderilecek olan döviz tutarları için döviz gönderme
emri düzenlenir.
(2)
Döviz gönderme emri, muhasebe yetkilisi tarafından görevlendirilecek
bir memur tarafından banka yetkililerine zimmetle teslim edilir.
Muhasebe yetkilisi tarafından bu konuda görevlendirilecek memurun
adı, soyadı ve imza örneği daha önce bankaya yazılı olarak
bildirilir. Teslim işlemi, muhasebe birimince iki nüsha olarak
“Gönderme Emri” ifadesinin üzeri çizilerek düzenlenen “Gönderme
Emri/Döviz Gönderme Emri Teslim Tutanağı”nın banka yetkilisine
imzalatılması suretiyle gerçekleştirilir. Tutanağın ilk nüshası
bankada alıkonulur, ikinci nüshası ise görevli memura geri verilir
ve bu nüsha muhasebe biriminde açılacak ayrı bir dosyada tarih
sırasına göre saklanır. Bankaca, döviz gönderme emrinin bir nüshası
alıkonulup, bir nüshası paranın gönderilmesi veya istenilen hesaba
aktarılmasından sonra onaylanarak döviz hesabına ilişkin banka hesap
özet cetveli ile birlikte muhasebe birimine iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 83 -
(1) Döviz gönderme emirleri hesabına ilişkin alacak ve borç
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Muhasebe birimlerince,
bankalardaki döviz hesaplarından yapılacak ödeme ve göndermeler için
düzenlenen döviz gönderme emri tutarları gönderme tarihindeki
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru üzerinden bu
hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Muhasebe birimlerinin bankalarda
açtırdıkları döviz tevdiat hesaplarında yer alan kişilere ait
konvertibl yabancı paralardan yapılan iadeler, kayıtlı değerleri
üzerinden bu hesaba alacak, ilgili hesaba borç kaydedilir.
b) Borç
1) Düzenlenen döviz gönderme
emirlerinden, bankaca ödendiği veya ilgili hesaba aktarıldığı
bildirilen tutarlar bu hesaba borç, 105 Döviz Hesabına alacak
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 84 -
(1) Diğer hazır değerler hesabı,
hazır değerler hesap grubunda sayılan hesaplar içerisinde
tanımlanmayan ve niteliği itibarıyla bu grupta izlenmesi gereken
diğer hazır değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 85 -
(1)
Nitelikleri itibarıyla hazır değer
sayılan pullar, vadesi gelmiş kuponlar, tahsil edilecek banka ve
posta havaleleri, yoldaki paralar, posta çekleri gibi değerler bu
hesapta izlenir.
(2)
Kasa ihtiyacı için veznedar adına
düzenlenen çekler ile bunlardan tahsil edilip kasa varlığına dâhil
edilenler bu hesaba kaydedilir.
(3)
Kasa fazlası paraların bankaya
gönderilmesi ve bu tutarların bankaca tahsil edildiğinin anlaşılması
üzerine bu hesap kullanılır.
(4)
Tahsil edilen dövizler, muhasebe
biriminin hesabının bulunduğu banka şubesi nezdinde açtırılacak
döviz tevdiat hesabına gün sonlarında yatırılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 86 -
(1)
Diğer hazır değerler hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Muhasebe birimlerince alınan diğer
hazır değerler bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Kasa varlığından bankaya yatırılmak
üzere gönderilen tutarlar bu hesaba borç, 100 Kasa Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Kasa ihtiyacı için veznedar adına
düzenlenen çek tutarları bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve
Gönderme Emirleri Hesabına alacak kaydedilir.
4) İşletmeye gönderilen havale
tutarları bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
5) Menkul kıymetlerle birlikte satın alınan vadesi gelmiş kuponlar
karşılığında tahsil edilecek faiz tutarları bu hesaba borç, 642 Faiz
Gelirleri Hesabına alacak kaydedilir.
b)
Alacak
1) Diğer hazır
değerler kullanıldıkça kayıtlı değerleri üzerinden bu hesaba alacak,
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Kasa ihtiyacı için bankadan tahsil
edilen çek tutarları kasaya dâhil edildiğinde bu hesaba alacak, 100
Kasa Hesabına borç kaydedilir.
3) Tahsil edilen menkul kıymetlerin
vadesi gelmiş kuponları kayıtlı değerleri ile bu hesaba
alacak, vergi ve fonlara ilişkin kesintiler 193 Peşin Ödenen
Vergiler ve Fonlar Hesabına, yapılan tahsilat tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
4) Kasa
varlığından bankaya yatırılmak üzere gönderilen tutarlardan, bankaya
yatırıldığı anlaşılanlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar hesabına
borç kaydedilir.
MADDE
87 - (1) Menkul kıymetler hesap grubu, işletmelerin ellerinde
bulunan ve yakın zamanda harcama yeri bulunmayan paraların değer
düşüklüğünü önlemek, faiz geliri veya kâr payı sağlamak veya fiyat
değişmelerinden yararlanarak kârlar elde etmek amacı ile geçici bir
süre elde tutulmak üzere edindikleri kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları ve diğer menkul kıymetler ile bunlara ait değer azalma
karşılıkları izlenmesi için kullanılır.
(2) Menkul kıymetler, niteliklerine
göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve
Bonoları Hesabı
118 Diğer Menkul Kıymetler Hesabı
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü
Karşılığı Hesabı (-)
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 88 -
(1) Menkul
kıymetler; işletmelerce
geçici bir süre elde tutulmak üzere edinilen kamu kesimi tahvil,
senet ve bonoları, altın, gümüş, her türlü değerli maden ve
taşlardan yapılmış bilezik, yüzük, kolye, küpe, iğne ve benzeri takı
eşyaları, çeşitli maden ve taşlardan yapılmış, antik değeri olan ve
menkul kıymet sayılan tabak, bardak, kupa, şamdan, fincan, tablo ve
benzeri eşyalardan oluşur.
(2) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları ve diğer menkul kıymetler edinildiğinde alındı düzenlenir
ve muhasebeleştirme belgesine eklenir. Alındıda menkul kıymetin
cinsi, adedi, numarası, varsa ayarı, kupon adedi ve tutarı gibi tüm
nitelikleri ayrıntılı olarak gösterilir.
(3) Menkul kıymetler, veznedarlarca
torba veya zarflar içerisinde vezne odasının uygun bir bölümünde
saklanır.
(4) Menkul kıymetler edinildiğinde
alış bedeli üzerinden ilgili menkul kıymet hesabına borç, elden
çıkarıldığında ise kayıtlı değeri üzerinden alacak kaydedilir.
(5) Ancak tahvillerle birlikte tahsil
edilebilir duruma gelmiş kuponlarında alınması durumunda kuponlar,
bu kuponlar karşılığında tahsil edilecek faiz tutarı üzerinden 108
Diğer Hazır Değerler Hesabına kaydedilir. Vadesi gelmiş kupon
bedelleri satın alma tutarından indirildikten sonra kalan tutar,
tahvillerin alış değerini oluşturur.
(6) Satılan menkul kıymetlerin satış
bedeli ile alış bedeli arasındaki fark olumlu ise “645 Menkul Kıymet
Satış Kârları Hesabına”, olumsuz ise “655 Menkul Kıymet Satış
Zararları Hesabına” kaydedilir.
(7) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları satıldığında veya herhangi bir nedenle işletmenin
mülkiyetinden çıktığında alış değeri üzerinden ilgili menkul kıymet
hesabına alacak kaydedilir. Bunların alış değeri ile satış değeri
arasındaki farkın, varsa işlemiş faiz gelirlerine karşılık gelen
kısmı “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na, kalanı da “645 Menkul Kıymet
Satış Kârları Hesabı”na kaydedilir. Satış bedeli farkı işlemiş faizi
karşılamadığı durumlarda; işlemiş faiz “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na
alınmakla beraber alış değeri ile satış değeri arasındaki olumsuz
fark da “655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabı”na kaydedilir.
(8) Ana paranın geri ödemesi sırasında
alınan menkul kıymetlerin faizi tahsil edildiğinde daha önce
tahakkuk ettirilmiş gelir yoksa tamamı; tahakkuk yolu ile gelirlere
alınmış kısım varsa aşan tutar “642 Faiz Gelirleri Hesabı”na
kaydedilir.
(9) Dönem sonu faiz ödemeli olan
menkul kıymetlerde faiz tutarı menkul kıymetin kuponu karşılığında
tahsil edildiğinde faizin varsa tahakkuku aşan kısmı, yoksa tamamı
“642 Faiz Gelirleri Hesabı”na kaydedilir.
(10) Alış işlemi nedeniyle ödenen
giderler menkul kıymet alış bedeline eklenmez. Menkul kıymet satın
alma giderleri “65 Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlar”
grubundaki ilgili gider hesabına kaydedilir.
(11) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları teminat olarak verildiğinde, bu değerlerin teminat olarak
verildiğini gösteren bir alt hesaba aktarılır ve nazım hesaplarda
izlenir.
Hesabın niteliği
MADDE 89 -
(1) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları hesabı, diğer kamu idarelerince çıkarılan ve muhasebe
birimine intikal eden tahvil, senet ve bonoların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 90 -
(1) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları alış bedeli ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) Sayım sonucunda fazla çıkan kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları rayiç değerleri ile bu hesaba borç,
fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle
işletmenini mülkiyetinden çıkan kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte,
alış bedeli ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış
bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, işlemiş
faizler 642 Faiz Gelirleri Hesabına, menkul kıymet satış kârı ise
645 Menkul Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, alış bedeli ile
satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise; satış bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı 655 Menkul
Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, işlemiş faizleri ise 642 Faiz
Gelirleri Hesabına alacak, kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan kamu
kesimi tahvil, senet ve bonoları bu hesaba alacak, noksanlığın
nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 91 -
(1) Diğer menkul kıymetler hesabı, her ne şekilde olursa olsun
muhasebe birimlerine intikal eden kamu kesimi tahvil, senet ve
bonoları dışında altın, gümüş, her türlü değerli maden ve taşlar ile
menkul kıymet sayılan diğer değerlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 92 -
(1) Diğer menkul
kıymetler hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer menkul kıymetler alış bedeli
ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Sayım sonucunda fazla çıkan diğer
menkul kıymetler rayiç değerleri ile bu hesaba borç, fazlalığın
nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle
işletmenin mülkiyetinden çıkan diğer menkul kıymetler kayıtlı
değerleri ile bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte, alış bedeli
ile satış bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç, işlemiş faizler 642 Faiz
Gelirleri Hesabına, menkul kıymet satış kârı ise 645 Menkul Kıymet
Satış Kârları Hesabına alacak, alış bedeli ile satış bedeli
arasındaki fark olumsuz ise satış bedeli tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı 655 Menkul Kıymet Satış
Zararları Hesabına borç, işlemiş faizler de 642 Faiz Gelirleri
Hesabına alacak, kaydedilir.
2) Sayım sonucunda noksan çıkan diğer
menkul kıymetler bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin
araştırılması ve sorumluların tespit için geçici olarak 197 Sayım ve
Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 93 -
(1) Menkul kıymetler değer düşüklüğü karşılığı hesabı, menkul
kıymetlerin değerlerinde önemli ölçüde ya da sürekli olarak değer
azalması olduğu tespit edildiğinde ortaya çıkacak zararların
karşılanması amacı ile ayrılması gereken karşılıkların izlenmesi
için kullanılır.
(2) Karşılıklar menkul kıymet değer
azalışını karşılayacak ölçüde ayrılır. Menkul kıymet değer düşüklüğü
için ayrılan karşılıklar, dönem sonunda hesaplanarak vergi matrahına
dâhil edilmek üzere nazım hesaplar grubunda yer alan “92 Kanunen
Kabul Edilmeyen Giderler” hesaplarında izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 94 -
(1) Menkul kıymetler değer düşüklüğü
karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Değer azalışları için ayrılan
karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılmış olan menkul
kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılığa eşit
olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı değeri ile
ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmış olan menkul
kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılıktan fazla
olması durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba, satış bedeli
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, bu işlemden doğan zarar
ise 655 Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç; kayıtlı değeri
ile ilgili menkul kıymet hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış olan menkul
kıymet satıldığında değer düşüklüğünün; ayrılan karşılıktan az
olması ya da gerçekleşmemesi durumunda, ayrılan karşılık bu hesaba,
satış bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç; kayıtlı
değeri ile ilgili menkul kıymet hesabına, gerçekleşmeyen değer
düşüklüğüne ait karşılık ise 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar
Hesabına alacak kaydedilir.
12 Ticari alacaklar
MADDE 95 -
(1)
Ticari alacaklar hesap grubu,
işletmelerin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından
kaynaklanan ve bir yıl içinde tahsili öngörülen senetli ve senetsiz
alacakları ile bunlardan şüpheli hâle gelenler ve bunlar için
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu gruba kayıtlı ticari alacaklar,
işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarının
gerçekleşmesi veya üçüncü kişilere karşı bir işin yapılmasının
üstlenilmesi karşılığında verilen depozito ve teminat niteliğindeki
değerleri kapsar.
(3) Mal ve hizmet satışlarının
karşılığında alınan senetler bir dosyada saklanır. Bu gruptaki
senetlerin süresi en fazla bir yıldır. Süresi bir yıldan fazla uzun
vadeli senetler ve senetsiz alacaklar “Duran Varlıklar” içerisinde
ilgili hesaplarda takip edilir.
(4)
Ticari alacaklar, niteliklerine göre
bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
121 Alacak
Senetleri Hesabı
122 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı
(-)
123 Banka Kredi Kartlarından Alacaklar
Hesabı
126 Verilen Depozito ve Teminatlar
Hesabı
127 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabı
129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
120
Alıcılar hesabı
MADDE
96 - (1) Alıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusunu
oluşturan mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış
alacaklarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 97 -
(1) Alıcılar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan
senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar”
grubunun ilgili hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışında alıcı
adına yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak
kaydedilir.
3) Anlaşmalar uyarınca alıcılara
yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer
artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar tarafından
nakden veya hesaben yapılan ödemeler bu hesaba alacak, tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Satılan mallardan yapılan
iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz alacaklar bu hesaba alacak,
geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan
katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
borç kaydedilir. Sürekli envanter yönteminde geri alınan mallar aynı
zamanda maliyet değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç, “62
Satışların Maliyeti” grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer
azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç
kaydedilir.
4) Tahsili şüpheli hâle gelen ticari
alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına
borç kaydedilir.
5) Alacaklardan tahsil edilebilme
niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659
Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa
sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına
borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 98 -
(1) Alacak senetleri hesabı,
işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından
doğan senede bağlanmış alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 99 -
(1) Alacak senetleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan
senetli alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar”
grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde
yabancı para birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Senetli alacaklardan yapılan
tahsilat tutarları bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden düzenlenen senetlerin değerlemesi sonucunda oluşan
değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına
borç kaydedilir.
3) Tahsili şüpheli hâle gelen alacak
senetleri bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabına
borç kaydedilir.
4) Senetli alacaklardan tahsil
edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba
alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer
taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 100 -
(1) Alacak senetleri reeskontu hesabı, bilanço gününde senetli
alacakların tasarruf değeri ile değerlenmesini sağlamak üzere alacak
senetleri için ayrılan reeskont tutarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 101 -
(1)
Alacak senetleri reeskontu hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem sonunda hesaplanan alacak
senetleri reeskont faiz giderleri tutarı bu hesaba alacak, 657
Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap dönemi başında hesabın alacak
kalanı bu hesaba borç, 647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabına alacak
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 102 -
(1) Banka kredi kartlarından alacaklar hesabı, banka kredi
kartlarıyla yapılan tahsilat ve bunlara ilişkin olarak yapılan
mahsup ve iade işlemlerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 103 -
(1) Mal ve hizmet satış
bedellerinin veya avansların tahsilinde kredi kartı kullanacak olan
işletmelerin; kredi kartı kullanımıyla ilgili olarak bankayla
yapacakları sözleşmede, bankaya komisyon ödenmeyeceği ve P.O.S
cihazları ile yapılan tahsilatın banka hesabına aktarılmasında
Bakanlıkça belirlenen ve sözleşmede yer alan valörün uygulanacağı
hususları belirtilir.
(2) İşletmelerce mal ve hizmet satış
bedelleri ile avansların banka kredi kartı ile tahsili işleminden
önce kartın gerekli bilgileri taşıdığı ve geçerlilik süresi içinde
kullanılmakta olduğu tespit edildikten sonra, nüfus cüzdanı, sürücü
belgesi gibi resimli bir kimlik belgesi ile kimlik kontrolü
yapılarak kartı kullanan kişinin gerçek kart hamili olduğu saptanır.
Banka kredi kartının kullanılması hâlinde satış belgesinin ilgili
bölümü onaylandıktan sonra ikinci nüshası kart hamiline verilir.
(3) Banka kredi kartlarıyla yapılan
tahsilat karşılığında alındı düzenlenir. Kart hamili ile hizmetten
yararlananların ayrı kişiler olması durumunda alındıya, kart hamili
ile birlikte hizmetten yararlananların da adı ve soyadı yazılır.
(4) Avans olarak banka kredi kartıyla
tahsilat yapılması ve bunun sonucunda avans artığı ortaya çıkması
durumunda kesinlikle nakden iade işlemi yapılmaz. Aynı
banka kredi kartı ile P.O.S. cihazının fonksiyonları kullanılarak,
artan avans tutarı iade edilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 104 -
(1)
Banka kredi kartlarından alacaklar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal veya hizmet satış bedeli olarak
banka kredi kartıyla yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına,
kalan tutar ise 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Avans olarak banka kredi kartıyla
yapılan tahsilatlar bu hesaba borç, 340 Alınan Sipariş Avansları
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Banka kredi kartıyla yapılan
tahsilatlar nedeniyle muhasebe biriminin banka hesabına aktarılan
tutarlar bu hesaba alacak, 102 Bankalar Hesabına borç kaydedilir.
2) Avans olarak banka kredi kartıyla
yapılan tahsilatlardan iptal edilenlere ilişkin tutarlar bu hesaba
alacak, 340 Alınan Sipariş Avansları Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 105 -
(1) Verilen depozito ve teminatlar hesabı, işletmelerce bir işin
yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer
işlemlerin karşılığı olarak diğer kamu idareleri veya kişilere
verilen depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlenmesi için
kullanılır.
(2) Bu hesaba sadece nakit olarak
verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 106 -
(1) Verilen depozito ve teminatlar hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen depozito ve teminatlar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda
oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen depozito ve teminatlardan
geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) İşletmenin taahhüdünü yerine
getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren depozito ve
teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve
Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa sorumlulukları saptanan
personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda
oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 107 -
(1) Diğer ticari alacaklar hesabı, işletmelerin ticari faaliyetleri
sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki hesapların kapsamına girmeyen
tahsili gecikmiş alacaklar, henüz şüpheli alacak niteliği
kazanmayanlar ve diğer çeşitli ticari alacaklarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 108 -
(1) Diğer ticari alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer ticari alacaklar bu hesaba
borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Anlaşmalar uyarınca diğer ticari
alacaklara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir
ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer ticari alacaklardan nakden
veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 109 - (1) Şüpheli ticari alacaklar hesabı, işletmelerin mal ve hizmet
satış faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve ödeme süresi geçmiş bu
nedenle vadesi bir kaç defa uzatılmış veya protesto edilmiş, yazı
ile birden fazla istenmiş ya da dava veya icra safhasına aktarılmış
alacakların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 110 - (1) Şüpheli ticari alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsili şüpheli hâle gelen
alacaklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli ticari alacaklardan nakden
veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmamış şüpheli
alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu
hesaba alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç;
diğer taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan
personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış şüpheli
alacaklardan tahsil edilemeyeceği kesinleşenler bir taraftan bu
hesaba alacak, 129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı Hesabına borç;
diğer taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan
personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar hesabına alacak kaydedilir.
4) Şüpheli olma niteliği ortadan
kalkan ticari alacaklar bu hesaba alacak, ilgili ticari alacaklar
hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 111 -
(1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli ticari
alacaklar için ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda karşılık,
teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi
alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 112 -
(1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabına ilişkin alacak ve
borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli hâle gelen ticari alacaklar
için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli
alacağın tahsiline bağlı olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da
tamamen gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba
borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli alacaklardan tahsili
imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128 Şüpheli
Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin
imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
13 Diğer alacaklar
MADDE 113 -
(1) Diğer alacaklar
hesap grubu; herhangi bir ticari
nedene dayanmadan meydana gelmiş alacaklar ile bunlardan şüpheli
hâle gelenler ve şüpheli alacak karşılıkları ile işletmeler arasında
verilen borçların ve faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen
alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2)
Diğer alacaklar, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
134 İşletmeler Arası Malî Borçlardan
Alacaklar Hesabı
135 Personelden Alacaklar Hesabı
136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
138 Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabı
139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
Hesap grubuna ilişkin işlemler
MADDE 114 -
(1)
Diğer alacakların takip, tahsil ve
benzeri işlemlerinde, 27/9/2006 tarihli ve 2006/11058 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Kamu Zararlarının
Tahsiline İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin ilgili
hükümleri uygulanır.
Hesabın niteliği
MADDE 115 -
(1) İşletmeler arası malî
borçlardan alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi
faaliyet dönemiyle sınırlı olmak üzere nakit olarak verilen
borçlardan kaynaklanan alacakların ve bu alacaklara karşılık nakden
yapılan tahsilatlar ile işletme aleyhine silinen tutarların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE
116 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi faaliyet dönemiyle sınırlı
olmak üzere işletmeler arası borç verme işlemlerinden doğan
alacaklar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri
Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak kaydedilir.
2) Dönem sonunda, duran varlıklar ana
hesap grubunda, işletmelerce verilen borçlardan alacaklar hesabında
kayıtlı tutarlardan, vadesi bir yılın altına düşenler bu hesaba
borç, 234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan Alacaklar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) İşletmece verilen borçlardan
yapılan tahsilat 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara
borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan,
herhangi bir nedenle işletme aleyhine silinenler ilgili gider
hesabına borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 117 -
(1) Personelden alacaklar hesabı, işletme personelinin işletmeye
olan çeşitli borçlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE
118 - (1) Personelden alacaklar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Personelin ücret iptali sonucunda
işletmeye doğan borçları bu hesaba, ücret tahakkuk ettirilmesi
nedeniyle yapılan vergi, sosyal güvenlik ve diğer kesintiler ilgili
hesaplara borç, daha önce hangi gider hesabına borç yazılmış ise o
hesaba alacak kaydedilir.
2) Personelden alacaklara yürütülen
faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
3) Personelin işletmeden kredili
olarak ticari faaliyet konusu dışında bir kıymet alması, lojman,
misafirhane, dinlenme kampı vb. işletmenin tesislerinden
yararlanması gibi nedenlerle ortaya çıkan borçları bu hesaba borç,
ilgili gelir hesaplarına alacak kaydedilir.
4) Sayım sonucunda noksan çıkan nakit,
menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit
edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197
Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Personelden nakden veya hesaben
yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
2) İşletmeden ayrılan personelin borcu
bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına borç
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 119 -
(1) Diğer çeşitli alacaklar hesabı, ticari olmayan ve başka
bir hesaba da dâhil edilemeyen alacakların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE
120 - (1) Diğer çeşitli alacaklar hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Sayıştay, adlî, idarî ve askerî
mahkemelerce tazmin hükmedilenler ile inceleme, teftiş ve denetimler
sonucu fazla ve kanunsuz verildiği veya noksan tahsil edildiği
tespit edilen tutarlar bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Sosyal güvenlik kurumlarına maaş ve
ücretlerden fazla veya yersiz kesilmek suretiyle gönderilen tutarlar
bu hesaba borç, işletme hissesini oluşturan tutar 649 Diğer Olağan
Gelir ve Kârlar Hesabına, fazla kesintiden dolayı noksan hesaplanan
gelir vergisi tutarı 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına,
personele ödenmesi gereken tutar ise 335 Personele Borçlar Hesabına
alacak kaydedilir.
3) İşletmeden ayrılan personelin borcu
bu hesaba borç, 135 Personelden Alacaklar Hesabına alacak
kaydedilir.
4) Diğer çeşitli alacaklar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
5) Diğer alacaklara yürütülün faizler
bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer çeşitli alacaklardan
nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 121 -
(1) Şüpheli diğer alacaklar hesabı, ödeme süresi geçmiş bu nedenle
vadesi birkaç defa uzatılmış veya yazı ile birden fazla istenmiş ya
da dava veya icra safhasına aktarılmış diğer alacakların izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE
122 - (1) Şüpheli diğer alacaklar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Tahsili şüpheli hâle gelen diğer
alacaklar bu hesaba borç, ilgisine göre 135 Personelden Alacaklar
Hesabına veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Şüpheli diğer alacaklardan nakden
veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
2) Karşılık ayrılmamış şüpheli diğer
alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba
alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer
taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan
personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Karşılık ayrılmış şüpheli
alacaklardan tahsili imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba
alacak, 139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı Hesabına borç; diğer
taraftan alacağın tahsil edilememesinde sorumluluğu saptanan
personel adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Şüpheli olma niteliği ortadan
kalkan diğer alacaklar bu hesaba alacak, ilgisine göre 135
Personelden Alacaklar Hesabına veya 136 Diğer Çeşitli Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 123 -
(1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabı, şüpheli diğer
alacakların tahsil edilememe ihtimalinin kuvvetlenmiş olması
hâlinde, bu tür risklerin giderilmesini sağlamak üzere ayrılan
karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda karşılık,
teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi
alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE
124 - (1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı hesabına ilişkin
alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli diğer alacaklar için
ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri
Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli diğer alacağın tahsiline
bağlı olarak tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen
gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644
Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Tahsili imkânsız hâle gelen şüpheli
diğer alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 138 Şüpheli Diğer
Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin
imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 125 -
(1) Stoklar hesap grubu, işletmenin satmak, üretimde kullanmak veya
tüketmek amacıyla edindiği, ilk madde ve malzeme, yarı mamul, mamul,
ticari mal, yan ürün, artık ve hurdalar gibi varlıklar ile bunlara
ait karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Stoklar, niteliklerine göre bu
grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
150 İlk Madde ve Malzeme Hesabı
151 Yarı Mamuller-Üretim Hesabı
152 Mamuller Hesabı
153 Ticari Mallar Hesabı
157 Diğer Stoklar Hesabı
158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı
Hesabı (-)
159 Verilen Sipariş Avansları Hesabı
Hesap grubuna ilişkin
işlemler
MADDE 126 -
(1) Stoklarla ilgili olarak, Taşınır
Mal Yönetmeliğinin ilgili hükümlerine ve aşağıdaki hükümlere göre
işlem yapılır:
(2) Stoklar, maliyet bedeliyle
hesaplara alınır. Maliyet bedeline, stokların elde edilmesi ve
depolanacağı yere kadar getirilmesi için yapılan faiz hariç her
türlü giderler ilave edilir.
(3) Bağış veya hibe olarak edinilen
stoklar varsa bilinen değeri, yoksa ilgili mevzuatına göre
değerlemesi yapıldıktan sonra tespit edilen değeri ile hesaplara
alınır. Stoklar, kullanıldıklarında veya tüketildiklerinde ilgili
hesaplardan çıkarılır.
(4) İlk madde ve malzeme hesabında
kayıtlı stoklardan yok olma, kırılma, bozulma veya eskime gibi
nedenlerle kullanılamayacak veya tüketilemeyecek hâle gelenler,
diğer stoklar hesabına aktarılır. Stokların miktar ve değerlerinde,
kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya
çıkan eksilmeler ilgili harcama biriminin taşınır kayıt ve kontrol
yetkilisi ve harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirilir.
Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
(5) Muhasebe birimleri, hizmet sunduğu
birimlere ait stokları işletmeler itibarıyla kaydeder. Kullanılan
veya tüketilen stoklara ilişkin bilgiler muhasebe birimlerine
iletildiğinde kayıtlardan çıkarılır. Stokların miktar ve
değerlerinde, kaybolma, çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi
nedenlerle ortaya çıkan eksilmeler ilgili tahakkuk dairesinin mal
sorumlusu ve harcama yetkilisince muhasebe birimine bildirilir.
Bunun üzerine muhasebe birimlerince kayıtlar güncellenir.
(6) Stokların elde edilmesinde iskonto
ve başka indirimler yapılmışsa, stok maliyetine iskontodan sonraki
net tutar alınır. Sonradan yapılan iskonto ve başka indirimler de
fiyat indirimi niteliği taşıdığından ilgili stok hesabına alacak
yazılarak maliyetten indirilir.
(7) Stokların elde edinilme işlemleri
tamamlandıktan sonra stokun şeklini veya bulunduğu yeri değiştirme
işlemleri dışında, stoku elde bulundurmanın gerektirdiği giderler
stokun maliyetine eklenmez.
(8) Derhal harcanabilecek veya
tüketilebilecek ilk madde ve malzemeler ile kullanıldığında
tüketilen yiyecek maddeleri ve akaryakıt gibi değerini tamamen
kaybeden eşya ve malzemeler ambar konusunu oluşturmaz. Ancak, satışı
yapılana veya üretimde kullanılana kadar muhafaza edilmesi gereken
ilk madde ve malzeme, mamul ve ticari mallar, muhasebe birimi
işlemlerinde kullanılan bütün defter ve belgeler gibi varlıklar
ambar konusunu oluşturur.
(9) Satın alınan ya da işletmede elde
edilen her çeşit madde, malzeme ve ürün “Taşınır İşlem Fişi”
(Örnek:16) ile ambara alınır. Taşınır işlem fişlerinin bir nüshası
ödeme emri belgesi ekinde muhasebe birimine gönderilir. Maddi duran
varlıklar ambara sokulmadan doğrudan doğruya ilgili memur tarafından
teslim alınır veya kullanılacağı birime teslim edilir ve ilgili
maddi duran varlıklar hesabına kaydedilir.
(10) Ambardan yapılacak bütün çıkışlar
ilgili servislerce düzenlenecek “İhtiyaç Pusulası”na (Örnek:17)
dayanılarak taşınır işlem fişi ile yapılır. Ambardan satış
mağazasına veya kantine satılmak üzere mamul veya ticari mal
göndermek de aynı usulle yapılır.
(11) İşletmelerce üretilen mamullerin
kendi tüketimlerinde kullanılması hâlinde, rayiç bedelleri üzerinden
gelir, maliyet bedeli üzerinden gider kaydedilir.
(12) Ambar konusu stok giriş ve çıkış
kayıtları “Stok Hareketleri Defteri”nde (Örnek:18) izlenir. Bu
Yönetmeliğin “15 Stoklar” bölümünde çeşitleri sayılan hesaplara göre
bölümlere ayrılmak suretiyle tutulur.
Hesabın niteliği
MADDE 127 -
(1) İlk madde ve malzeme hesabı,
işletmelerce üretimde veya diğer faaliyetlerde kullanılmak ya da
tüketilmek üzere edinilen tüketim malzemeleri ile hammadde, yardımcı
madde, ambalaj malzemesi ve diğer malzemelerin izlenmesi için
kullanılır
Hesabın işleyişi
MADDE 128 -
(1) İlk madde ve malzeme hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan veya üretilen ilk
madde ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
2) İlk madde ve malzemelerin sayımı
sonucunda ortaya çıkan fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın
nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve
Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
3) Üretimde veya tüketimde
kullanılmak üzere gider yerlerine verilen ancak, daha sonra
kullanılmayarak iade edilen ilk madde ve malzemeler bu hesaba borç,
710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Hesabına veya 740 Hizmet
Üretim Maliyeti Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üretime verilen veya diğer
amaçlarla kullanılan ilk madde ve malzemeler bu hesaba alacak, “7
Maliyet Hesapları” sınıfındaki ilgili grubun gider hesabına borç
kaydedilir.
2) İlk madde ve malzemelerin sayımı
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın
nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Artık ve hurdaya ayrılan ilk madde
ve malzemeler maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer
Stoklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Değerini tamamen yitiren ilk madde
ve malzemeler bu hesaba alacak, 689 Diğer Olağandışı Gider ve
Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
5) Satışı yapılan ilk madde ve
malzemeler bir taraftan maliyet bedeli ile bu hesaba alacak, 623
Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli
600 Yurtiçi Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan
katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına
alacak, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
6) Satıcılara iade edilen ilk madde ve
malzemeler kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden
ödenen katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına alacak, iade edilen ilk madde ve malzeme bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 129 -
(1) Yarı mamuller-üretim hesabı, henüz
tam mamul haline gelmemiş ancak ilk madde ve malzeme ile işçilik ve
genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış üretim
aşamasındaki mamullerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Henüz işlem hâlinde olduklarından
ambara alınma söz konusu olamayacağı için, bu hesapta sadece
üretimdeki “yarı mamul stokları” izlenir.
(3) Hesabın kalanı yarı mamullerin
değerini göstereceğinden maliyet dönemi sonlarında bu hesap üzerinde
başka bir işlem yapılmaz.
Hesabın işleyişi
MADDE 130 -
(1) Yarı mamuller-üretim hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maliyet dönemi sonlarında yarı
mamul üretimiyle ilgili olarak 710 Direkt İlk Madde ve Malzeme
Giderleri, 720 Direkt İşçilik Giderleri ve 730 Genel Üretim
Giderleri hesaplarının borcunda toplanan giderler bu hesaba borç,
ilgili yansıtma hesaplarına alacak kaydedilir.
2) Yarı mamuller üretim hesabının
sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç,
fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Üretimi tamamlanan yarı mamuller
maliyet bedeli üzerinden bu hesaba alacak, 152 Mamuller Hesabına
borç kaydedilir.
2) Artık ve hurdaya ayrılan yarı
mamuller maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar
Hesabına borç kaydedilir.
3) Yarı mamuller üretim hesabında
kayıtlı değerlerin sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu
hesaba alacak, noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların
tespiti için geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına
borç kaydedilir.
4) Dönem sonunda bu hesabın borç
kalanı devam eden üretimi ifade ettiğinden takip eden dönemin
başında tekrar üretime verilmek üzere bu hesaba alacak, ilgili gider
hesaplarına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 131 -
(1) Mamuller hesabı, üretim çalışmaları sonunda elde edilen ve
satışa hazır hâle gelmiş bulunan mamullerin izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 132 -
(1) Mamuller hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Üretimi tamamlanan yarı mamuller
maliyet bedelleri ile bu hesaba borç, 151 Yarı Mamuller-Üretim
Hesabına alacak kaydedilir.
2) Maliyet dönemi sonlarında yarı
mamul hesabına alınmadan doğrudan mamule dönüştürülen giderler bu
hesaba borç, 711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri Yansıtma, 721
Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma, 731 Genel Üretim Giderleri
Yansıtma hesaplarının mamulün üretimiyle ilgili olanlarına alacak
kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin
sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç,
fazlalığının nedeninin araştırıp sonuçlandırılması kadar 397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
4) Satılan veya herhangi bir nedenle
başka bir yere verilen mamullerden geri alınanlar bir taraftan
maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 620 Satılan Mamuller Maliyeti
Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan İadeler
Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191
İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, bunların toplamı da
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan mamuller bir taraftan
maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller
Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan yapılan tahsilat tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara borç, satış bedeli 60 Brüt Satışlar
grubunun ilgili hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi de 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Artık ve hurdaya ayrılan mamuller
maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar Hesabına
borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin
sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak,
noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için
geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç
kaydedilir.
4) Bu hesapta kayıtlı mamullerden
işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan maliyet bedelleri
ile bu hesaba alacak, 620 Satılan Mamuller Maliyeti Hesabına borç;
diğer taraftan rayiç değerleri üzerinden 600 Yurtiçi Satışlar
Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 133 -
(1) Ticari mallar hesabı, işletmece herhangi bir değişikliğe tabi
tutulmadan satılmak amacıyla alınan ticari mallar ve benzeri
kalemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 134 -
(1) Ticari mallar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan ticari mallar maliyet
bedeli ile bu hesaba, ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek
Katma Değer Vergisi Hesabına borç, ödemenin şekline göre ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
2) Satılan veya herhangi bir nedenle
başka bir yere verilen ticari mallardan geri alınanlar, bir taraftan
maliyet bedeli ile bu hesaba borç, 621 Satılan Ticari Mallar
Maliyeti Hesabına alacak; diğer taraftan satış bedeli 610 Satıştan
İadeler Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, geri
alınan ticari malların bedeli ödemenin şekline göre ilgili hesaplara
alacak kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin
sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç,
fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan
ticari mallar bir taraftan maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak,
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına borç, diğer taraftan
satış bedeli 60 Brüt Satışlar grubunun ilgili hesabına, satış bedeli
üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer
Vergisi Hesabına alacak, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Artık ve hurdaya ayrılan ticari
mallar maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, 157 Diğer Stoklar
Hesabına borç kaydedilir.
3) Bu hesapta kayıtlı değerlerin
sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak,
noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için
geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç
kaydedilir.
4) Bu hesapta kayıtlı ticari mallardan
işletmenin kullanımı için ayrılanlar bir taraftan maliyet bedelleri
ile bu hesaba alacak, 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti Hesabına
borç; diğer taraftan rayiç değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar
Hesabına alacak, ilgili varlık hesabına borç kaydedilir.
5) İade edilen ticari mallar alış
bedeli ile bu hesaba, alış bedeli üzerinden ödenen katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, iade
edilen ticari malın bedeli tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 135 -
(1)
Diğer stoklar hesabı, stok
kalemlerinden hiçbirinin kapsamına alınmayan ürün, artık ve hurda
gibi kalemlerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 136 -
(1)
Diğer stoklar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer stoklar maliyet bedeli ile
bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer stokların sayımı sonucunda
tespit edilen fazlalıklar bu hesaba borç, fazlalığın nedeninin
araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım ve Tesellüm
Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan diğer stoklar bir taraftan
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, 623 Diğer Satışların
Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan satış bedeli 600 Yurtiçi
Satışlar Hesabına, satış bedeli üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, yapılan
tahsilat ise tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
2) İşletmenin kullanımına tahsis
edilen diğer stoklar bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba
alacak, 623 Diğer Satışların Maliyeti Hesabına borç; diğer taraftan
rayiç değerleri ile 600 Yurtiçi Satışlar Hesabına alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
3) Diğer stokların sayımı sonucunda
tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin
araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım
ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
4) Karşılık ayrılan diğer stoklar
satıldığında kayıtlı değerleri ile bu hesaba, ayrılan karşılık
tutarı 158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı Hesabına alacak, yapılan
tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara, bu değer
üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer
Vergisi Hesabına borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan
zararlar 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç, ayrılan
karşılık doğan zarardan fazla ise aradaki fark 644 Konusu Kalmayan
Karşılıklar Hesabına alacak, kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 137 -
(1) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabı, yangın, deprem, su
basması gibi doğal afetler ve bozulma, çürüme, kırılma, çatlama,
paslanma gibi nedenlerle stokların fiziki ve ekonomik değerlerinde
önemli azalışların ortaya çıkması veya bunların dışında diğer
nedenlerle stokların piyasa fiyatlarında düşmelerin meydana gelmesi
dolayısıyla oluşan kayıpların karşılanması için ayrılan
karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 138 -
(1) Stok değer düşüklüğü karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Stok değer düşüklüğü için ayrılan
karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına
borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık
ayrılan stokun satılması hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba,
yapılan tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç;
kayıtlı değeri ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden
hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu işlemlerden doğan
zararlar 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç, ayrılan
karşılık doğan zarardan fazla ise aradaki fark 644 Konusu Kalmayan
Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayrılan stokun değer
düşüklüğünün gerçekleşmemesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu
hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Değersiz hâle gelen stoklar için
ayrılan karşılık tutarı bu hesaba, ayrılan karşılık tutarı stokun
kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 659 Diğer Olağan Gider ve
Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değerleri ile ilgili stok hesabına
alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 139 -
(1) Verilen sipariş avansları hesabı, yurt içinden ya da yurt
dışından satın alınmak üzere siparişe bağlanan stoklarla ilgili
olarak yapılan avans ödemeleri ve açılan akreditiflerin izlenmesi
için kullanılır.
(2) Yapılan avans ödemeleri için
teminat alınması durumunda teminat, niteliğine göre ilgili hesaplara
kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 140 -
(1) Verilen sipariş avansları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen avans veya açtırılan
akreditif tutarları bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Stokların teslim alınmasında
verilen sipariş avansları veya açtırılan akreditif tutarları bu
hesaba, yapılan ödemeler ilgili hesaplara alacak, teslim alınan mal
maliyet bedeli ile ilgili stok hesabına, bu değer üzerinden ödenen
katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
borç kaydedilir.
2) Nakden iade edilen avans tutarları
bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
3) Nakden veya mahsuben geri
alınamayan sipariş avansları tutarları bu hesaba alacak, satıcı
adına ilgili alacak hesabına borç kaydedilir.
17
Yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri
MADDE 141 -
(1)
Yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri hesap grubu; işletmelerin kendi özel mevzuatları gereği
üstlendikleri yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla
yaptıkları harcamaların izlenmesi için kullanılır.
(2)
Yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
170-178 Yıllara Yaygın İnşaat ve
Onarım Maliyetleri Hesabı
179 Taşeronlara Verilen Avanslar Hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 142 -
(1)
Yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri hesabı, işletmelerin üstlendikleri yıllara yaygın inşaat
ve onarım işlerinin maliyetlerinin proje bazında izlenmesi için
kullanılır.
(2) İnşaat ve onarım işlerinin proje
bazındaki sayısı, her bir inşaatın 170-178 hesap aralığında açılacak
hesaplar üzerinde büyük defter düzeyinde izlenmesine imkân
vermeyecek kadar fazla ise her proje yardımcı defter düzeyinde
izlenebilir. Bu durumda, her bir proje için tutulacak yardımcı
defterler, büyük defter hükmündedir.
(3) 170-178 hesap grubuna projeler
bazında sıralanan yıllara yaygın inşaat ve onarım işleri ile bu
işlerden tamamlanan kısımlar için düzenlenen hakediş bedellerinin
izlendiği 350-358 hesap grubu birbirine paralel olarak düzenlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 143 -
(1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım
maliyetleri hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmenin üstlendiği inşaat ve
onarım işleri ile ilgili olarak 740 Hizmet Üretim Maliyeti ve 770
Genel Yönetim Giderleri hesaplarına kaydedilen giderlerden o inşaat
ve onarıma düşen ortak gider payları, 741 Hizmet Üretim Maliyeti
Yansıtma ve 771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma hesaplarının
alacağına karşılık 170-178 hesap aralığında ilgili proje için açılan
İnşaat ve Onarım Maliyetleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Alacak
1) 170-178 hesap grubunda projeler
bazında oluşturulan “yıllara yaygın inşaat ve onarım maliyetleri”,
işin geçici kabulü yapıldığında bu hesaba alacak, 622 Satılan Hizmet
Maliyeti Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 144 -
(1)
Taşeronlara verilen avanslar hesabı,
yıllara yaygın inşaat ve onarım faaliyetinde bulunan işletmeler
tarafından, taahhüt konusu inşaat ve onarımın bir kısmının ya da
tamamının taşeronlara yaptırılması durumunda, taşeronlara projeler
bazında verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 145 -
(1) Taşeronlara verilen avanslar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yıllara yaygın inşaat ve onarım
işleri dolayısıyla taşeronlara verilen avanslar bu hesaba borç,
avanslardan kesilen damga vergisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
Hesabına, taşerona ödenen tutar ödemenin şekline göre ilgili hesaba
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Taşeronlara yaptırılan yıllara
yaygın inşaat ve onarım işleri dolayısıyla yapılan ödemelerden
mahsup edilen avans tutarları bu hesaba, taşerona ödenecek tutar
ödemenin şekline göre ilgili hesaba, bu ödemeden yapılan vergi ve
fon kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak,
taşeronlara yaptırılan hizmetin maliyeti 740 Hizmet Üretim Maliyeti
Hesabına, ödenen katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer
Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
MADDE 146 -
(1)
Gelecek aylara ait giderler ve gelir tahakkukları hesap grubu;
içinde bulunulan dönemde ortaya çıkan, ancak gelecek dönemlere ait
olan giderler ile faaliyet dönemine ait olup da kesin borç kaydı
hesap döneminden sonra yapılacak gelirlerin izlenmesi amacıyla
kullanılır
(2)
Gelecek aylara ait giderler ve gelir
tahakkukları, niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki
hesaplardan oluşur:
180 Gelecek Aylara Ait Giderler Hesabı
181 Gelir Tahakkukları Hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 147 -
(1)
Gelecek aylara ait giderler hesabı,
peşin ödenen ve cari dönem içinde ilgili gider hesaplarına
kaydedilmemesi gereken gelecek dönemlere ait giderlerin, ilgili
oldukları aya kadar geçici olarak izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 148 -
(1)
Dönem sonunda, duran varlıklar ana
hesap grubu içindeki gelecek yıllara ait giderler hesabında yer
alıp, tahakkuk zamanına bir yıldan az süre kalan peşin ödenmiş
giderler bu hesaba aktarılır.
(2)
Peşin ödenen giderler, ilgili
oldukları faaliyet döneminde giderler hesabına kaydedilerek gider
tahakkuku gerçekleştirilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 149 -
(1)
Gelecek aylara ait giderler hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Gelecek aylarda ilgili gider ve
maliyet hesaplarına borç kaydedilecek peşin ödenen giderler bu
hesaba borç, yapılan ödemeler ilgili hesaba, vergi ve fon
kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Döner sermaye personeline, ertesi
hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin ödenen aylık ve
ücretler bu hesaba borç, kesintiler ilgili hesaplara, ödenen tutar
ise 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri
Hesabına alacak kaydedilir.
3) İşletmelerde cari yılda tüketilmek
üzere alınarak ilgili gider hesaplarına borç yazılan değerlerden
envanter gününde henüz tüketilmeyen kısım bu hesaba borç, ilgili
gider hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Peşin
olarak yapılan giderler
ilgili oldukları ayda bu hesaba alacak, ilgili gider hesabına borç
kaydedilir.
2) Döner sermaye personeline ertesi
hesap dönemi bütçesinden karşılanmak üzere peşin ödenen aylık ve
ücretler, yeni hesap dönemi başında bu hesaba alacak, ilgili gider
hesabına borç kaydedilir.
3) Peşin olarak yapılan giderlerden
çeşitli nedenlerle geri alınması gereken tutarlar bu hesaba alacak,
ilgili hesaba borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 150 -
(1) Gelir tahakkukları hesabı,
üçüncü kişilerden tahsili ya da bunlar adına kesin borç kaydı hesap
döneminden sonra yapılacak gelirlerin, içinde bulunulan döneme ait
olan kısımların izlenmesi için kullanılır.
Hesaba ilişkin işlemler
MADDE 151 -
(1)
Dönem sonunda, duran varlıklar ana
hesap grubu içindeki gelir tahakkukları hesabında yer alıp, tahsil
zamanına bir yıldan az süre kalan alacaklar, düzenlenecek muhasebe
işlem fişi ile bu hesaba aktarılır.
(2) Tahakkuk ettirilmiş gelirlerden
kaynaklanan ancak içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden
dönemde istenebilir duruma gelecek olan alacaklar, ilgili oldukları
dönemde tahsil edilmek üzere bu hesapta izlenir.
(3) Dönen ve duran varlıklar ana hesap
grubu içindeki kayıtlı alacaklara ilişkin olarak, dönem sonlarında
hesaplanan ve içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemde
tahsil edilecek olan işlemiş faiz gelirleri alacakları bu hesaba
kaydedilir.
(4) Bu hesapta takip edilen döviz
cinsinden faiz geliri tahakkukları, yıl sonlarında ve tahsil
tarihinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz alış kuru ile
değerlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 152 -
(1)
Gelir tahakkukları hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Dönem sonları itibarıyla
gerçekleşmiş olmasına rağmen henüz nakden veya hesaben tahsil
edilebilir duruma gelmeyen gelirler bu hesaba borç, ilgili gelir
hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tahakkuk
ettirilen gelirlerden nakden veya hesaben yapılan tahsilatlar bu
hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
2) Tahakkuk ettirilen gelirlerden
çeşitli nedenlerle iptal edilmesi gerekenler bu hesaba alacak,
ilgili gelir hesabına borç kaydedilir.
MADDE 153 -
(1)
Diğer dönen varlıklar hesap grubu;
dönen varlık niteliği taşıyan, fakat yukarıdaki hesap gruplarına
girmeyen diğer dönen varlıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer dönen varlıklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
190 Devreden Katma Değer Vergisi
Hesabı
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi
Hesabı
193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar
Hesabı
195 İş Avansları Hesabı
196 Personel Avansları Hesabı
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
Hesabı
198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar
Hesabı
199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı
Hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 154 -
(1)
Devreden katma değer vergisi hesabı,
bir dönemde indirilemeyen ve izleyen döneme devreden katma değer
vergisinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 155 -
(1) Devreden katma değer vergisi hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Borç
1) Ay sonlarında 191 İndirilecek Katma
Değer Vergisi Hesabının, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabı
ile karşılaştırılmasında indirilecek katma değer vergisi hesabının
kalanı bu hesaba borç, 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İzleyen
dönemde 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabı ile 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabının karşılaştırılmasında, 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabının alacak kalanı, 190 Devreden
Katma Değer Vergisi Hesabı ile karşılaştırılarak yapılacak
indirimler bu hesaba alacak, 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 156 -
(1) İndirilecek katma değer vergisi hesabı, her türlü mal ve
hizmetin satın alınması sırasında satıcılara ödenen katma değer
vergisi ile satılan mal ve hizmetlerin iade ve iskontolarına ilişkin
katma değer vergilerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 157 -
(1)
İndirilecek katma değer vergisi
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletmenin mal ve hizmet alımlarına
ilişkin olarak ödedikleri katma değer vergisi bu hesaba, mal ve
hizmet bedeli ilgili hesaplara borç, yapılan ödeme ödemenin şekline
göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışlarında sonradan
yapılan iskontolar 611 Satış İskontoları Hesabına, iskonto tutarı
üzerinden ödenen katma değer vergisi bu hesaba borç, bunların
toplamı da ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
3) Satılan mallardan iade edilen
tutarlar, bir taraftan satış iadesi için düzenlenen faturada
gösterilen katma değer vergisi bu hesaba, mal bedeli 610 Satıştan
İadeler Hesabına borç, 100 Kasa Hesabı veya 103 Verilen Çekler ve
Gönderme Emirleri Hesabına ya da ilgili diğer hesaplara alacak;
diğer taraftan iade edilen mal maliyet bedeli üzerinden ilgili
hesaplara borç ve alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Ay sonlarında, bu hesabın borç
kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından
fazla olması hâlinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba alacak,
hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanı 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına, aradaki fark 190 Devreden
Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Ay sonlarında, bu hesabın borç
kalanının hesaplanan katma değer vergisi hesabının alacak kalanından
az olması hâlinde; bu hesabın borç kalanı bu hesaba, varsa devreden
katma değer vergisi hesabının borç kalanı 190 Devreden Katma Değer
Vergisi Hesabına, ödenecek vergi doğması hâlinde 360 Ödenecek Vergi
ve Fonlar Hesabına alacak, hesaplanan katma değer vergisi hesabının
alacak kalanı 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına borç
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 158 -
(1) Peşin ödenen vergiler ve
fonlar hesabı, mevzuat gereğince peşin ödenen kurumlar
vergisi ve diğer vergiler ile fonların izlenmesi için kullanılır.
(2) 371 Dönem Kârının Peşin Ödenen
Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç yazılan tutar, 370 Dönem
Kârı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları Hesabının alacak
tutarından fazla olamaz. Fazla olması hâlinde kalan tutar 295 Peşin
Ödenen Vergi ve Fonlar Hesabında izlenir.
Hesabın işleyişi
MADDE 159 -
(1)
Peşin ödenen vergiler ve fonlar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Peşin ödenen vergiler ve fonlar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesaba borç yazılan tutarlardan
dönem sonunda tahakkuk edecek vergi ve fon karşılıklarından
yapılacak indirimler bu hesaba alacak, 371 Dönem Kârının Peşin
Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 160 -
(1) İş avansları hesabı, işletme adına mal ve hizmet satın almak
üzere gider ve ödemeleri yapacak personele verilen avansların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 161 -
(1) İş avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) İşletme adına mal ve hizmet satın
almak ve benzeri giderleri yapmak üzere personele verilen avanslar
bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avanslardan yapılan
harcamalar bu hesaba alacak, yapılan harcama ilgili gider hesabına,
bu tutar üzerinden ödenen katma değer vergisi ise 191 İndirilecek
Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir. Mal ve hizmet satın
alınırken yapılan damga vergisi kesintisi muhasebe birimi veznesine
teslim edildiğinde tutarı 100 Kasa Hesabına borç, 360 Ödenecek Vergi
ve Fonlar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Nakden iade edilen avans tutarları
bu hesaba alacak, 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
3) Nakden veya mahsuben geri
alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 162 -
(1) Personel avansları hesabı, personele maaş, ücret ve yolluk
karşılığı verilen avansların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 163 -
(1) Personel avansları hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları
aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Personele maaş ve ücretlerine
karşılık verilen avanslar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Personelin iş veya tedavi amacıyla
yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen avanslar bu
hesaba borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara,
damga vergisi kesintisi 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Personele maaş ve ücret karşılığı
verilen avanslardan yapılan mahsuplar bu hesaba, kesintiler ilgili
hesaplara alacak, bunların toplamı da ilgili gider hesabına borç
kaydedilir.
2) Personelin iş veya tedavi amacıyla
yapacağı seyahat giderlerini karşılamak üzere verilen avanslardan
yapılan mahsuplar bu hesaba, vergi kesintileri 360 Ödenecek Vergi ve
Fonlar Hesabına alacak, bunların toplamı da ilgili gider hesabına
borç kaydedilir.
3) Nakden iade edilen avans tutarları
bu hesaba alacak 100 Kasa Hesabına borç kaydedilir.
4) Nakden veya mahsuben geri
alınamayan avans tutarları bu hesaba alacak, 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
197 Sayım ve tesellüm noksanları hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 164 -
(1) Sayım ve tesellüm
noksanları hesabı, yapılan sayımlar sonucunda tespit edilen kasa,
döviz, alınan çek, menkul kıymet ve benzeri noksanlıkların,
nedenleri belirleninceye kadar geçici olarak kaydedilip izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 165 -
(1)
Sayım ve tesellüm noksanları hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Çeşitli kıymetlerin sayımı
sonucunda ortaya çıkan noksanlıklar, nedeninin araştırılması ve
sorumluların tespiti için geçici olarak bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
2) İşletmenin satın aldığı mal ve
malzemelerin teslim alınması sırasında ortaya çıkan noksanlar
nakliyeci, sigorta şirketi veya satıcı tarafından karşılanıncaya
kadar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Nedeni
tespit edilen sayım
noksanları bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Sayım sonucunda ortaya çıkan
noksanlıklardan nedeni tespit edilemediği için zarar yazılmasına
karar verilenler bir taraftan kayıtlı değerleri ile bu hesaba
alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer
taraftan rayiç değerleri ile sorumlu personel adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 166 -
(1)
Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabı,
yukarıda sayılan hesaplarda izlenemeyen diğer çeşitli dönen
varlıkların kaydedilip izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 167 -
(1)
Diğer çeşitli dönen varlıklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Alınan diğer çeşitli dönen
varlıklar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Bu hesapta kayıtlı diğer çeşitli
dönen varlıklardan herhangi bir şekilde elden çıkarılanlar bu hesaba
alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 168 -
(1)
Diğer dönen varlıklar karşılığı hesabı, yıl sonunda ilgili kesin
hesaplarına aktarılması imkânı bulunmayan, kasa, menkul kıymet, stok
ve maddi duran varlık sayım noksanları tutarının, sayım fazlaları
tutarının üstünde olması hâlinde fark kadar ayrılacak karşılıkların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 169 -
(1)
Diğer dönen varlıklar karşılığı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Yıl sonunda yapılan sayımda sayım
noksanlarının sayım fazlalarından fazla olması hâlinde aradaki fark
bir taraftan bu hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç;
diğer taraftan ilgili varlık hesabına alacak, 197 Sayım ve Tesellüm
Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayırma nedeninin
gerçekleşmesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 197
Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
2) Karşılık ayırma nedeninin
gerçekleşmemesi hâlinde ayrılan karşılık tutarı bu hesaba borç, 644
Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
ALTINCI BÖLÜM
MADDE 170 -
(1)
Duran varlıklar ana hesap grubu;
işletme faaliyetlerinin gerçekleştirilmesi için kullanılmak amacıyla
elde edilen ve ilke olarak bir yıl içinde paraya çevrilmesi veya
tüketilmesi öngörülmeyen varlık unsurları ile diğer duran varlıkları
kapsar.
(2) Duran varlıklar ana hesap grubu;
ticari alacaklar, diğer alacaklar, malî duran varlıklar, maddi duran
varlıklar, maddi olmayan duran varlıklar, özel tükenmeye tabi
varlıklar, gelecek yıllara ait giderler ve gelir tahakkukları ile
diğer duran varlıklar hesap gruplarına ayrılır.
MADDE 171 -
(1)
Ticari alacaklar hesap grubu;
işletmenin ticari ilişkisi nedeniyle ortaya çıkan bir yıldan uzun
vadeli olan alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Bu grupta yer alan tutarlardan
dönem sonunda vadesi bir yılın altına inenler, dönen varlıklar ana
hesap grubu içerisindeki ilgili hesaplara aktarılır.
(3) Ticari alacaklar, niteliklerine
göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
220 Alıcılar Hesabı
221 Alacak Senetleri Hesabı
222 Alacak Senetleri Reeskontu Hesabı
(-)
226 Verilen Depozito ve Teminatlar
Hesabı
227 Diğer Ticari Alacaklar Hesabı
229 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 172 -
(1) Alıcılar hesabı, işletmenin
faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senede
bağlanmamış bir yıldan uzun vadeli alacakların izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 173 -
(1) Alıcılar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan
senetsiz alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar”
grubunun ilgili hesabına, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Mal ve hizmet satışında alıcı adına
yapılan giderler bu hesaba borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
3) Mal ve hizmet satışında anlaşmalar
uyarınca alıcılara yürütülen faizler bu hesaba borç, 649 Diğer
Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
4) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer
artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Alıcılar tarafından nakden veya
hesaben yapılan ödemeler bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç kaydedilir.
2) Satılan mallardan yapılan
iadelerden dolayı ortaya çıkan senetsiz alacaklar bu hesaba alacak,
geri alınan malın bedeli 610 Satıştan İadeler Hesabına, hesaplanan
katma değer vergisi de 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
borç kaydedilir. Sürekli envanter yönteminde geri alınan mallar aynı
zamanda maliyet değerleri ile ilgili stok hesaplarına borç, “62
Satışların Maliyeti” grubunun ilgili hesabına alacak kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden bir alacağın değerlemesi sonucunda oluşan değer
azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo Zararları Hesabına borç
kaydedilir.
4) Tahsili şüpheli hâle gelen uzun
vadeli ticari alacaklar bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
5) Alacaklardan tahsil edilebilme
niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659
Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa
sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına
borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
6) Vadesi bir yılın altına düşen
senetsiz ticari alacaklar bu hesaba alacak, 120 Alıcılar Hesabına
borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 174 -
(1) Alacak senetleri hesabı,
işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından
doğan senede bağlanmış bir yıldan uzun vadeli alacaklarının
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 175 -
(1) Alacak senetleri hesabına ilişkin
borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Mal ve hizmet satışlarından doğan
senetli alacaklar bu hesaba borç, satış bedeli “60 Brüt Satışlar”
grubunun ilgili hesabına, hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden uzun vadeli düzenlenen senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları
Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Senetli alacaklardan yapılan
tahsilat tutarları bu hesaba alacak, tahsilatın şekline göre ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi üzerinden düzenlenen uzun vadeli senetlerin değerlemesi
sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656 Kambiyo
Zararları Hesabına borç kaydedilir.
3) Tahsili şüpheli hâle gelen uzun
vadeli alacak senetleri bu hesaba alacak, 128 Şüpheli Ticari
Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
4) Senetli alacaklardan tahsil
edilebilme niteliğini kaybetmiş olanlar bir taraftan bu hesaba
alacak, 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer
taraftan varsa sorumlulukları saptananlar adına 135 Personelden
Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına
alacak kaydedilir.
5) Vadesi bir yılın altına düşen
alacak senetleri bu hesaba alacak, 121 Alacak Senetleri Hesabına
borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 176 -
(1) Alacak senetleri reeskontu
hesabı, bilanço gününde senetli alacakların tasarruf değeri ile
değerlenmesini sağlamak üzere alacak senetleri için ayrılan reeskont
tutarlarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 177 -
(1) Alacak senetleri reeskontu
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Dönem sonunda hesaplanan alacak
senetleri reeskont faiz giderleri tutarı bu hesaba alacak, 657
Reeskont Faiz Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Hesap dönemi başında hesabın alacak
kalanı bu hesaba borç, 647 Reeskont Faiz Gelirleri Hesabına alacak
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 178 -
(1) Verilen depozito ve
teminatlar hesabı, işletmece üçüncü kişilere karşı bir işin
yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer
işlemlerin karşılığı olarak geri alınmak üzere verilen bir yıldan
uzun süreli depozito ve teminat niteliğindeki değerlerin izlenmesi
için kullanılır.
(2) Bu hesaba sadece nakit olarak
verilen depozito ve teminatlar kaydedilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 179 -
(1) Verilen depozito ve teminatlar
hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Verilen depozito ve teminatlar bu
hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi olarak verilen depozito ve teminatların değerlemesi sonucunda
oluşan değer artışları bu hesaba borç, 646 Kambiyo Kârları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen depozito ve teminatlardan
geri alınanlar veya mahsup edilenler bu hesaba alacak, ilgili
hesaplara borç kaydedilir.
2) İşletmenin taahhüdünü yerine
getirmemesi nedeniyle geri alma imkânı sona eren uzun vadeli
depozito ve teminatlar bir taraftan bu hesaba alacak, 659 Diğer
Olağan Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan varsa
sorumlulukları saptanan personel adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Envanter dönemlerinde yabancı para
birimi olarak verilen uzun vadeli depozito ve teminatların
değerlemesi sonucunda oluşan değer azalışları bu hesaba alacak, 656
Kambiyo Zararları Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 180 -
(1) Diğer ticari alacaklar hesabı,
işletmenin ticari faaliyetleri sonucu ortaya çıkan ve yukarıdaki
hesapların kapsamına girmeyen ve henüz şüpheli alacak niteliği
kazanmayan bir yıldan uzun süreli tahsili gecikmiş alacaklar ve
diğer çeşitli senetsiz ticari alacaklarının izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 181 -
(1) Diğer ticari alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Diğer ticari alacaklar bu hesaba
borç, ilgili hesaba alacak kaydedilir.
2) Anlaşmalar uyarınca bir yıldan uzun
vadeli diğer ticari alacaklara yürütülen faizlerden, içinde bulunan
yılı ilgilendirenler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Diğer ticari alacaklardan nakden
veya hesaben yapılan tahsilatlar bu hesaba alacak, ilgili hesaplara
borç kaydedilir.
2) Vadesi bir yılın altına düşen diğer
ticari alacaklar bu hesaba alacak, 127 Diğer Ticari Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 182 -
(1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı
hesabı, şüpheli ticari alacaklar için ayrılan karşılıkların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 183 -
(1) Şüpheli ticari alacaklar karşılığı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Şüpheli hâle gelen uzun vadeli
ticari alacaklar için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak,
654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Şüpheli alacağın tahsiline bağlı
olarak, tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen gerçekleşmemesi
hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644 Konusu Kalmayan
Karşılıklar hesabına alacak kaydedilir.
2) Şüpheli alacaklardan tahsili
imkânsız hâle gelenler bir taraftan bu hesaba borç, 128 Şüpheli
Ticari Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın tahsilinin
imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel adına 135
Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve
Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 184 -
(1) Diğer alacaklar hesap grubu; herhangi bir ticari nedene
dayanmadan meydana gelen bir yıldan uzun vadeli alacaklar ile
bunlardan şüpheli hâle gelenler ve şüpheli alacak karşılıkları ile
vadesi faaliyet dönemini aşan bir süreyle işletmeler arasında
verilen borçların ve faaliyet dönemi içinde tahsili öngörülen
alacakların izlenmesi için kullanılır.
(2) Diğer alacaklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
234 İşletmeler Arası Malî Borçlardan
Alacaklar Hesabı
235 Personelden Alacaklar Hesabı
236 Diğer Çeşitli Alacaklar Hesabı
239 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı
Hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 185 -
(1) İşletmeler arası malî borçlardan
alacaklar hesabı, ilgili mevzuatına dayanılarak vadesi faaliyet
dönemini aşan bir süreyle nakit olarak verilen borçlardan
kaynaklanan alacaklardan, dönem sonunda vadesi bir yılın altına
inmiş olanlar, bu alacaklara karşılık nakden yapılan tahsilatlar ile
işletme lehine silinen tutarların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE
186 - (1) İşletmeler arası malî borçlardan alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi faaliyet dönemini aşan borç
verme işlemlerinden doğan borçlar bu hesaba borç, 103 Verilen Çekler
ve Gönderme Emirleri Hesabı veya ilgili diğer hesaplara alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Dönem
sonunda vadesi bir yılın altına inenler bu hesaba alacak, dönen
varlıklar ana hesap grubu içindeki 134 İşletmeler Arası Malî
Borçlardan Alacaklar Hesabına borç kaydedilir.
2) Verilen borçlardan yapılan
tahsilatlar 102 Bankalar Hesabı veya ilgili diğer hesaplara borç, bu
hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 187 -
(1) Personelden alacaklar hesabı,
işletme personelinin işletmeye olan çeşitli borçlarının izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 188 -
(1) Personelden alacaklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Vadesi bir yılın üstünde olan
borçlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Personelden alacaklara yürütülen
faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına
alacak kaydedilir.
3) Sayım sonucunda noksan çıkan nakit,
menkul kıymet, stok ve duran varlıklardan sorumluları tespit
edilenlere ilişkin tutarlar ilgilileri adına bu hesaba borç, 197
Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına düşün
personelden alacaklar bu hesaba alacak, 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan
yapılan tahsilatlar 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya ilgili
hesaplara borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 189 -
(1) Diğer çeşitli alacaklar hesabı,
ticari olmayan ve başka bir hesaba da dâhil edilemeyen alacakların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 190 -
(1) Diğer çeşitli alacaklar hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Ticari olmayan ve başka bir hesaba
da kaydedilemeyen diğer ticari alacaklardan vadesi bir yılın üstünde
olanlar bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) Diğer çeşitli alacaklara yürütülen
faizler bu hesaba borç, 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Vadesi bir yılın altına düşen diğer
çeşitli alacaklar bu hesaba alacak, 136 Diğer Çeşitli Alacaklar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Bu hesapta kayıtlı alacaklardan
yapılan tahsilatlar 100 Kasa Hesabı, 102 Bankalar Hesabı veya ilgili
hesaba borç, bu hesaba alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 191 -
(1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı
hesabı, şüpheli diğer alacakların tahsil edilememe riskine karşı
ayrılan karşılıkların izlenmesi için kullanılır.
(2) Teminatlı alacaklarda
karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılır. Ayrılan karşılığın hangi
alacaklara ait olduğu muhasebeleştirme belgesinde belirtilir.
Hesabın işleyişi
MADDE 192 -
(1) Şüpheli diğer alacaklar karşılığı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Uzun vadeli şüpheli diğer alacaklar
için ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, 654 Karşılık
Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Uzun vadeli şüpheli diğer alacağın
tahsiline bağlı olarak tahmin edilen zararın kısmen ya da tamamen
gerçekleşmemesi hâlinde, gerçekleşmeyen kısım bu hesaba borç, 644
Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabına alacak kaydedilir.
2) Tahsili imkânsız hâle gelen uzun
vadeli şüpheli diğer alacaklar bir taraftan bu hesaba borç, 138
Şüpheli Diğer Alacaklar Hesabına alacak; diğer taraftan alacağın
tahsilinin imkânsız hâle gelmesinde sorumluluğu saptanan personel
adına 135 Personelden Alacaklar Hesabına borç, 649 Diğer Olağan
Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.
MADDE 193 -
(1)
Malî duran varlıklar hesap grubu; uzun
vadeli amaçlarla veya yasal zorunluluklar nedeniyle elde tutulan
menkul kıymetlerin izlenmesi için kullanılır.
(2) Malî duran varlıklar,
niteliklerine göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan
oluşur:
248 Diğer Malî Duran Varlıklar Hesabı
249 Diğer Malî Duran Varlıklar
Karşılığı Hesabı (-)
Hesabın niteliği
MADDE 194 -
(1)
Diğer malî duran varlıklar hesabı,
işletmelerin uzun vadeli amaçlarla edindiği malî duran varlıkların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 195 -
(1)
Diğer malî duran varlıklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Malî duran varlıklar alış bedeli ile
bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan veya herhangi bir nedenle
işletmenin mülkiyetinden çıkan malî duran varlıklar alış değeri
üzerinden bu hesaba alacak kaydedilmekle birlikte; alış bedeli ile
satış bedeli arasındaki fark olumsuz ise; satış bedeli tahsilatın
şekline göre ilgili hesaplara, menkul kıymet satış zararı ise 655
Menkul Kıymet Satış Zararları Hesabına borç, alış bedeli ile satış
bedeli arasındaki fark olumlu ise; satış bedeli tahsilatın şekline
göre ilgili hesaplara borç, menkul kıymet satış kârı ise 645 Menkul
Kıymet Satış Kârları Hesabına alacak, kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 196 -
(1)
Diğer malî duran varlıklar karşılığı
hesabı, diğer malî duran varlıkların değerinde, sürekli ya da önemli
ölçüde meydana gelen değer azalmaları için ayrılan karşılıkların
izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 197 -
(1)
Diğer malî duran varlıklar karşılığı
hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Ayrılan karşılık tutarları bu
hesaba alacak, 654 Karşılık Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Karşılık ayrılan malî duran
varlıkların elden çıkarılması veya karşılık ayırma nedenlerinin
ortadan kalkması durumunda bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
MADDE 198 -
(1)
Maddi duran varlıklar hesap grubu;
işletmelerce faaliyetlerinde kullanılmak üzere edinilen ve tahmini
yararlanma süresi bir yıldan fazla olan fiziki varlıklar ile
bunların birikmiş amortismanlarının izlenmesi için kullanılır.
(2)
Maddi duran varlıklar, niteliklerine
göre bu grup içinde açılacak aşağıdaki hesaplardan oluşur:
250 Arazi ve Arsalar Hesabı
251 Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri
Hesabı
252 Binalar Hesabı
253 Tesis, Makine ve Cihazlar Hesabı
254 Taşıtlar Hesabı
255 Demirbaşlar Hesabı
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar Hesabı
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabı
259 Verilen Avanslar Hesabı
Hesap grubuna ilişkin
işlemler
MADDE 199 -
(1)
Maddi duran varlıklar hakkında,
Taşınır Mal Yönetmeliği hükümleri ile aşağıdaki hükümlere göre işlem
yapılır:
a) Maddi duran varlıkların hesaplara
alınması
1) Edinilen maddi duran varlıklar,
maliyet bedeli ile hesaplara alınır. Maliyet bedeline varlıkların
elde edilmesinde yapılan her türlü gider ilave edilir. Ancak, katma
değer vergisi mükellefi olan işletmelerde katma değer vergisi
maliyete dâhil edilmez. Bağış veya hibe olarak edinilen maddi duran
varlıklar varsa bilinen değeriyle, yoksa değerlemesi yapıldıktan
sonra tespit edilen değeriyle hesaplara alınır.
2) Muhasebe birimleri, maddi duran
varlıkları işletmeler itibarıyla kaydeder. Dönem sonlarında yeniden
değerleme ve amortismana tabi tutulan maddi duran varlıkların miktar
ve değerlerinde; satılma, başka bir birime devredilme, kaybolma,
çalınma, yanma, kırılma, bozulma gibi nedenlerle ortaya çıkan
eksilmeler, taşınır ve taşınmaz sorumlusu ile harcama yetkilisince
muhasebe birimine bildirilir. Bunun üzerine muhasebe birimlerince
kayıtlar güncellenir.
3) Değeri Bakanlıkça belirlenen tutarı
aşmayan alet, edevat, mefruşat ve demirbaşlar maddi duran varlık
hesaplarıyla ilişkilendirilmeden doğrudan doğruya gider yazılabilir.
Doğrudan gider yazılan maddi duran varlıklar ilgili nazım hesaplara
alınarak bilançonun dip notlarında gösterilir.
b) Yapılmakta olan yatırımlara
ilişkin işlemler
1) Yapılmakta olan yatırımlar
hesabında izlenen maddi duran varlıklar, geçici kabul işlemi
tamamlandıktan sonra ilgili maddi duran varlık hesabına aktarılır.
Geçici kabulün tamamlandığı tarih, 31/12/1960 tarihli ve 193 sayılı
Gelir Vergisi Kanununun ilgili hükümlerine göre geçici kabulün
yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarihtir.
Yapılmakta olan yatırımlar hesabında izlenen her bir iş için proje
numarasıyla ayrı bir “Taahhüt Kartı” (Örnek:19) tutulur.
c) Maddi duran varlıkların yeniden
değerleme işlemleri
1) İşletmelerin yeniden değerlemeye
tabi varlıkları ve bu varlıklar üzerinden ayrılmış olup hesaplarda
gösterilen birikmiş amortismanları, yeniden değerlemeye tabi
tutulur.
2) Maddi duran varlıklar ve bu
varlıklar için geçmiş yıllarda ayrılmış olan amortismanlar, yeniden
değerlemenin yapılacağı yıla ait oran ile çarpılmak suretiyle
yeniden değerlenir.
3) Yeniden değerleme neticesinde
doğacak değer artış veya azalışları, bir taraftan ilgili maddi duran
varlık hesabına kaydedilirken, karşılıkları da diğer taraftan maddi
duran varlıklar yeniden değerleme artışları hesabına kaydedilir.
Maddi duran varlıklar yeniden değerleme artışları, amortismana tabi
varlıkların yeniden değerlemesinden önceki net bilanço varlık
değerlerinin, bu kıymetlere yeniden değerleme oranının tatbikinden
sonra bulunacak net bilanço varlık değerlerinden indirilmesi
suretiyle bulunur. Net bilanço varlık değeri, varlıkların bilanço
hesaplarında yazılı değerlerinden, birikmiş amortismanın düşülmesi
suretiyle bulunan tutarı ifade eder.
4) Hesap dönemleri sonu itibarıyla
yapılacak değerlemede esas alınacak yeniden değerleme oranı,
Bakanlıkça belirlenir.
5) Hesap dönemi içinde edinilen
amortismana tabi varlıklar için edinildiği dönem için yeniden
değerleme yapılmaz.
6) Bir varlık herhangi bir nedenle
elden çıkarılmışsa yeniden değerleme farkı da hesaplardan çıkarılır.
7) Enflasyon düzeltmesi uygulamasına
tabi olan gelir ve kurumlar vergisi mükellefi olan işletmelerce
yeniden değerleme yapılmaz.
ç) Maddi duran varlıkların amortisman
işlemleri
1) Bir yıldan fazla kullanılabilen ve
yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran
varlıklar için aşağıdaki hükümlere göre amortisman ayrılır:
2) Amortismana tabi varlıklar; birden
fazla muhasebe döneminde kullanılması beklenen, sınırlı bir hizmet
süresi olan, işletme tarafından mal ile hizmet üretim ve tedarikinde
kullanılması için elde tutulan varlıklardır.
3) Maddi duran varlıklardan; arazi ve
arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde
edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri
dışındakilerden hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara
ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak amortisman süresi, yöntemi
ve oranları duran varlık çeşitlerine göre Bakanlıkça belirlenir.
4) Ayrılan amortisman tutarı gider
olarak muhasebeleştirilir. Varlıkların ilk defa amortisman ve
yeniden değerlemeye esas alınacak değeri kayıt bedelidir. Ancak,
yeniden değerlemeye tabi tutulmuş olan varlıklar için amortisman
hesaplamasına esas alınacak değer yeniden değerleme sonucu ortaya
çıkan değerdir.
5) Bir varlık için yapılan
harcamaların, varlığın iyileştirilmesi, ömrünün uzatılması veya
veriminin arttırılması sonucunu doğurması durumunda amortisman
hesaplaması varlığın yeni değeri üzerinden yapılır.Bir varlığın
kullanımından elde edilebilecek ekonomik fayda tüketildikçe, bu
tüketimi yansıtabilmek amacıyla ayrılan amortismanların birikmiş
tutarı, varlığın defter değeri altında eksi değer olarak gösterilir.
6) Amortismana tabi olup, yangın,
deprem, su basması gibi afetler neticesinde değerini tamamen veya
kısmen kaybeden varlıklar, ilgili idarelerinin müracaatları ve
Bakanlığın uygun görüşü üzerine giderleştirilir.
7) Çeşitli nedenlerle işletmelerde
kullanılma olanaklarını yitiren maddi duran varlıklardan, diğer
duran varlıklar hesap grubuna aktarılanların birikmiş amortisman
tutarları, diğer duran varlıklar hesap grubu içindeki birikmiş
amortismanlar hesabına aktarılır.
d)
Amortisman ayrılmış olan varlıkların
net değeri, kayıtlı değerden ayrılmış amortismanlar ve varsa yeniden
değerleme farkları düşüldükten sonra kalan tutardır. Devir ve trampa
satış hükmündedir.Maddi duran varlıkların satış işlemleri sırasında;
amortisman ve yeniden değerlemeye tabi olanlarda net değeri,
diğerlerinde kayıtlı değeri ile satış bedeli arasında fark olması
durumunda, öncelikle oluşan olumlu veya olumsuz fark, ilgili varlık
hesabı ve gelir veya gider hesaplarına kaydedildikten sonra satış
işlemi muhasebeleştirilir.
e) Maddi duran varlıkların amortisman
ve yeniden değerlemesine ilişkin bilgiler “Duran Varlıklar
Amortisman ve Yeniden Değerleme Defteri”ne (Örnek : 20) kaydedilir.
Bu defter, maddi duran varlıkların çeşitlerine göre bölümlere
ayrılmak suretiyle tutulur.
250 Arazi ve arsalar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 200 -
(1)
Arazi ve arsalar hesabı, işletmelerin
her türlü arazi ve arsalarının izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 201 -
(1)
Arazi ve arsalar hesabına ilişkin borç
ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Arazi ve arsalar maliyet bedeli
ile bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İşletmenin mülkiyetinden çıkan,
üzerine bina yapılan veya tesis maliyetine eklenen arazi ve arsalar
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 202 -
(1)
Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabı,
herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için,
yeraltında veya yerüstünde inşa edilmiş her türlü yol, köprü, baraj,
tünel, bölme, sarnıç, iskele, hark ve benzeri yapıların izlenmesi
için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 203 -
(1)
Yeraltı ve yerüstü düzenleri hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yapılan harcamaların direkt bu
hesapta izlenmesi hâlinde oluşan maliyetler bu hesaba borç, ilgili
hesaba alacak kaydedilir.
2) Yapılan harcamaların maliyet
hesaplarında izlenmesi hâlinde ise yıl sonunda tespit edilen
maliyetler bu hesaba borç, ilgili yansıtma hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Elden çıkarılan yeraltı ve yerüstü
düzenleri bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 204 -
(1)
Binalar hesabı, binalar ile bunların
bütünleyici parçaları ve eklentilerinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 205 -
(1)
Binalar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan binalar maliyet
bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme
ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) İşletmece inşa edilen veya
ettirilen binaların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan
maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258
Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Binaların ekonomik değerini
artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
4) Binaların yeniden değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) İşletmenin aktifinde kayıtlı
binaların satılması hâlinde kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu
değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma
Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, yeniden değerleme artışları 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise
tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç kaydedilmekle beraber;
bu işlemden doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar
Hesabına alacak, bu işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı
Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin aktifinden çıkarılan
binalar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları
257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689
Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 206 -
(1)
Tesis, makine ve cihazlar hesabı,
faaliyetlerin yürütülmesinde kullanılan büro makine ve cihazları
hariç her türlü makine, tesis ve cihazları ile bunların eklentileri
ve yükleme, boşaltma, aktarma makine ve gereçlerinin izlenmesi için
kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 207 -
(1)
Tesis, makine ve cihazlar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan tesis, makine ve
cihazlar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen
katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) İşletmece yapılan veya yaptırılan
tesis, makine ve cihazların yapılmakta olan yatırımlar hesabında
oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba
borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Tesis, makine ve cihazların
ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Tesis, makine ve cihazların
yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç,
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına
alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan tesis, makine ve cihazlar
kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden
değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme
Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan
kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin aktifinden çıkarılan
tesis, makine ve cihazlar kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti
edilmeyen kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 208 -
(1)
Taşıtlar hesabı, işletmelere ait
taşıtların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 209 -
(1)
Taşıtlar hesabına ilişkin borç ve
alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan taşıtlar maliyet
bedelleri ile bu hesaba borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre
ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) İşletmece imal edilen veya
ettirilen taşıtların yapılmakta olan yatırımlar hesabında oluşan
maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu hesaba borç, 258
Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak kaydedilir.
3) Taşıt araçlarının ekonomik
değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
4) Taşıtların yeniden değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan taşıtlar kayıtlı değerleri
ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer vergisi 391
Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden
değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme
Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan
kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) İşletmenin aktifinden çıkarılan
taşıtlar kayıtlı değeri ile bu hesaba alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen
kısmı 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç
kaydedilir.
255
Demirbaşlar hesabı
Hesabın niteliği
MADDE 210 -
(1)
Demirbaşlar hesabı, faaliyetlerin
yürütülmesinde kullanılan her türlü büro makine ve cihazları ile
döşeme, masa, koltuk, dolap, mobilya gibi uzun süre kullanılabilen
varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE
211 - (1) Demirbaşlar hesabına ilişkin borç ve alacak
kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan demirbaşlar maliyet
bedeli ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan ödeme
ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
2) İşletmede kullanılmak üzere imal
edilen veya ettirilen demirbaşların yapılmakta olan yatırımlar
hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedeli bu
hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Demirbaşların ekonomik değerini
artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
4) Demirbaşların yeniden değerlemesi
sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç, 522 Maddi Duran
Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına alacak kaydedilir.
5) Demirbaşların sayımı sonucunda
tespit edilen fazlalıklar rayiç değerleri ile bu hesaba borç,
fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına kadar 397 Sayım
ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan demirbaşlar kayıtlı
değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma değer
vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak, birikmiş
amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden
değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme
Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan
kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Demirbaşların sayımı sonucunda
tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak, noksanlığın nedeninin
araştırılması ve sorumluların tespiti için geçici olarak 197 Sayım
ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç kaydedilir.
3) Kullanılamayacak hâle gelmesi
nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken demirbaşlar kayıtlı
değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257 Birikmiş
Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortismanları demirbaşın kayıtlı
değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer Olağandışı Gider ve
Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
4) Personele zimmetle verilen
demirbaşlardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257
Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan rayiç
değerleri üzerinden sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 212 -
(1)
Diğer maddi duran varlıklar hesabı,
özellikle kendi bölümlerinde tanımlanamayan ve yukarıda belirtilen
hesapların hiçbirinin kapsamına girmeyen diğer maddi duran
varlıkların izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 213 -
(1)
Diğer maddi duran varlıklar hesabına
ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda belirtilmiştir:
a) Borç
1) Satın alınan diğer maddi duran
varlıklar maliyet bedelleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden ödenen
katma değer vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına
borç, yapılan ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak
kaydedilir.
2) İşletmece imal edilen veya
ettirilen diğer maddi duran varlıkların yapılmakta olan yatırımlar
hesabında oluşan maliyetinin aktifleştirilmesinde maliyet bedelleri
bu hesaba borç, 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabına alacak
kaydedilir.
3) Diğer maddi duran varlıkların
ekonomik değerini artırmak amacıyla yapılan harcamalar bu hesaba
borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
4) Diğer maddi duran varlıkların
yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları bu hesaba borç,
522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına
alacak kaydedilir.
5) Diğer maddi duran varlıkların
sayımı sonucunda tespit edilen fazlalıklar rayiç değerleri ile bu
hesaba borç, fazlalığın nedeninin araştırılıp sonuçlandırılmasına
kadar 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları Hesabına alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Satılan diğer maddi duran varlıklar
kayıtlı değerleri ile bu hesaba, bu değer üzerinden hesaplanan katma
değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi Hesabına alacak,
birikmiş amortismanları 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabına, yeniden
değerleme artışları 522 Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme
Artışları Hesabına, yapılan tahsilat ise tahsilatın şekline göre
ilgili hesaplara borç kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan
kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak, bu
işlemden doğan zararlar 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar
Hesabına borç kaydedilir.
2) Diğer maddi duran varlıkların
sayımı sonucunda tespit edilen noksanlıklar bu hesaba alacak,
noksanlığın nedeninin araştırılması ve sorumluların tespiti için
geçici olarak 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları Hesabına borç
kaydedilir.
3) Kullanılamayacak hâle gelmesi
nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken diğer maddi duran varlıklar
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257
Birikmiş Amortismanlar Hesabına, ayrılan amortisman diğer maddi
duran varlığın kayıtlı değerinden az ise aradaki fark 689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç kaydedilir.
4) Personele zimmetle verilen diğer
maddi duran varlıklardan kaybedilen veya çalınanlar bir taraftan
kayıtlı değerleri ile bu hesaba alacak, birikmiş amortismanları 257
Birikmiş Amortismanlar Hesabına, amorti edilmeyen kısmı 689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç; diğer taraftan rayiç
değerleri üzerinden sorumluları adına 135 Personelden Alacaklar
Hesabına borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 214 -
(1)
Birikmiş amortismanlar hesabı, maddi
duran varlık bedellerinin yararlanma süresi içinde giderleştirilmesi
ve hesaben yok edilmesinin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 215 -
(1)
Birikmiş amortismanlar hesabına
ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Alacak
1) Maddi duran varlıklar için
hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak, ilgili gider
hesaplarına borç kaydedilir.
2) Amortismana tabi maddi duran
varlıkların yeniden değerlemesi sonucunda oluşan değer artışları
üzerinden hesaplanan amortisman tutarları bu hesaba alacak, ilgili
gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Satılan maddi duran varlıkların
birikmiş amortismanları bu hesaba, yeniden değerleme artışları 522
Maddi Duran Varlıklar Yeniden Değerleme Artışları Hesabına, yapılan
tahsilat tahsilatın şekline göre ilgili hesaplara borç, kayıtlı
değerleri ile ilgili maddi duran varlık hesabına, bu değer üzerinden
hesaplanan katma değer vergisi 391 Hesaplanan Katma Değer Vergisi
Hesabına alacak kaydedilmekle birlikte; bu işlemden doğan zararlar
689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, bu işlemden
doğan kârlar 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak
kaydedilir.
2) Kullanılamayacak hâle gelmesi
nedeniyle kayıtlardan düşülmesi gereken maddi duran varlıkların
birikmiş amortismanları bu hesaba, ayrılan amortisman maddi duran
varlıkların kayıtlı değerlerinden az ise aradaki fark 689 Diğer
Olağandışı Gider ve Zararlar Hesabına borç, kayıtlı değeri ile
ilgili maddi duran varlık hesabına alacak kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 216 -
(1)
Yapılmakta olan yatırımlar hesabı,
yapımı süren maddi duran varlıklar için yapılan her türlü madde ve
malzeme ile işçilik ve genel giderlerin; geçici ve kesin kabul
usulüne tabi olan hâllerde geçici kabulün yapıldığını gösteren
tutanağın idarece onaylandığı tarihte, diğer hâllerde işin fiilen
tamamlandığını gösteren belgenin düzenlendiği tarihte, ilgili maddi
duran varlık hesabına aktarılıncaya kadar izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 217 -
(1)Yapılmakta
olan yatırımlar hesabına ilişkin borç ve alacak kayıtları aşağıda
gösterilmiştir:
a) Borç
1) Yatırım projelerine yapılan
harcamalar bu hesaba, bu tutarlar üzerinden ödenen katma değer
vergisi 191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç, yapılan
ödeme ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.
b) Alacak
1) Tamamlanan yatırım projeleri
maliyet bedelleri ile bu hesaba alacak, ilgili maddi duran varlık
hesabına borç kaydedilir.
Hesabın niteliği
MADDE 218 -
(1)
Verilen avanslar hesabı, yurt içinden
veya yurt dışından satın alınmak üzere sipariş edilen maddi duran
varlıklarla ilgili avans ödemeleri ve bu amaçlarla açtırılan
akreditiflerin izlenmesi için kullanılır.
Hesabın işleyişi
MADDE 219 -
(1)
Verilen avanslar hesabına ilişkin borç
ve alacak kayıtları aşağıda gösterilmiştir:
a) Borç
1) Maddi duran varlık
edinilmesi ile ilgili olarak verilen avanslar bu hesaba borç, ilgili
hesaplara alacak kaydedilir.
2) Yabancı ülkelerden yapılacak satın
almalar için milli bankalar nezdinde açılan akreditif tutarları bu
hesaba borç, 103 Verilen Çekler ve Gönderme Emirleri Hesabına alacak
kaydedilir.
b) Alacak
1) Verilen avans karşılığı sipariş
edilen maddi duran varlıklardan teslim alınanlara ilişkin yapılan
harcama tutarı bu hesaba alacak, maliyet bedeli ile ilgili maddi
duran varlık hesabına, bu değer üzerinden ödenen katma değer vergisi
191 İndirilecek Katma Değer Vergisi Hesabına borç kaydedilir.
2) Verilen avanstan yapılan nakden
iadeler bu hesaba alacak, ilgili hesaplara borç kaydedilir.
|