BAYRAKTAR, Hilmi; XIX. Yüzyılda Halep’in İktisadî Vaziyeti, Elazığ 2004, XXIV+348 s.
Basım Yeri: Fırat Üniversitesi Basımevi-Elazığ
Basım Tarihi: Ekim 2004
Baskı Adedi: 1.000
Dizgi: Doç. Dr. Enver ÇAKAR
ISBN: 975-394-047-5
Bu eser FÜBAP 854 Numaralı Proje çerçevesinde yayınlanmıştır.
İÇİNDEKİLER
ÖNSÖZ XII
KISALTMALAR XII
KONU VE KAYNAKLAR XV
1. Arşiv Vesikaları XVIII
2. Seyahatnameler XIX
3. Konsolosluk Raporları XIX
4. Kronikler ve Genel Mahiyetteki Eserler XX
5. Süreli Yayınlar XXII
6. Tetkik Eserler XXIII
GİRİŞ
I. Halep'in Coğrafyası 1
II. Halep'in Kısa Bir Tarihi 5
BİRİNCİ BÖLÜM
HALEP EYALETİNİN XIX. YÜZYILDA MÜLKÎ-İDÂRÎ TAKSİMATI VE NÜFUSU
I. Mülkî-İdârî Taksimatı 11
1. XIX. Yüzyıla Doğru Osmanlı Devletinin Mülkî-İdarî Yapısı 11
2. XIX. Yüzyıla Kadar Halep Eyaleti'nin İdâri-Mülkî Taksimatı 14
3. XIX. Yüzyılda Halep Eyaleti'nin Mülkî-İdârî Taksimatı 15
II. Nüfus 21
1. Halep Vilâyeti Nüfusu 22
2. XIX. yüzyılda Halep Şehri'nin Nüfusu 26
3. Nüfus Hareketleri 30
3.1. Doğal Afetler 31
3.2. Depremler 31
3.3. Salgın Hastalıklar 32
3.4. Şiddetli Soğuk. Kıtlık ve Yangınlar 34
İKİNCİ BÖLÜM
HALEP'TE TARIM VE HAYVANCILIK
I. Tarım 37
1. Halep'te Tımarlı Araziler ve Bunlara Ait Gelirler 39
2. Halep'te Mukataalı Araziler ve Bunlara Ait Gelirler 47
3. Tanzimat Sonrası Halep'te Tarım 56
4. Halep Eyaleti'nde Ziraî Üretim 57
4.1. Hububat Üretimi 59
4.2. Baklagil Üretimi 61
4.3. Endüstriyel Bitki Üretimi 62
4.4. Meyve ve Sebze Üretimi 63
II. Halep'te Hayvancılık ve Hayvansal Üretim 64
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
XIX. YÜZYILDA HALEP EYALETİ'NDE SANAYİ VE MADENCİLİK
I. Sanayi 67
1. Dokuma Sanayi 67
1.1. Halep Eyaleti'nde İpek Ticareti ve İpekten Alınan Vergiler 69
1.1.1. Mîzan-ı Harir Resmi 72
1.1.2. Harir Öşrü Resmi 74
1.2. Halep Eyaleti'nde Pamuk Ticareti ve Pamuktan Alman Vergiler 76
1.3. Tamga-i Akmişe Resmi 78
1.4. Meşihât-ı Perdahtcı ve Perdahthâne-i Akmişe Mukataası 79
1.5. XIX. Yüzyılda Halep'te Bulunan Dokuma İşkolu Esnaf Sayısı 80
2. Sabun Sanayi 84
3. Diğer Bazı Önemli Sanayi Kolları 85
3.1. Metal Sanayi 85
3.2. Deri sanayi 86
II. Madenler 86
1. Tuzlalar 87
1.1. Tuzla Gelirleri 88
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
HALEP TİCARETİ
I. Ticaret Yolları ve Halep 91
1. Ümit-Burnu Deniz Yolu'nun Keşfinden XIX. Yüzyıla Kadar Milletlerarası Ticaret Yollan ve Halep Ticareti 92
2. XIX. Yüzyılda Önemli Ticaret Yolları ve Halep 93
II. Halep Eyaleti Ticarî Hayatı 95
1. Halep'te Şehiriçi Parekende Ticaret ve Tabi Olduğu Kurallar 96
2. Halep Şehri Parekende Ticaret Hacmi 99
2.1. Gıda İşkolu Esnafları 100
2.2. Dokuma İşkolu Esnafları 100
2.3. Deri İşkolu Esnafları 101
2.4. Itriyat İşkolu Esnafları 102
2.5. Metalürji İşkolu Esnafları 102
2.6. Ahşap İşkolu Esnafları 102
2.7. Çarşı, Bedestan, Han. Hamam ve Değirmen Esnafları 103
2.8. Hizmet İşkolu Esnafları 103
2.9. Toprak Mamulleri İşkolu Esnafları 104
2.10. Şehiriçi Perakende Ticaretten Alınan Bâc-ı Bâzâr Vergisi 106
3. Bölgeler ve Milletlerarası Ticaret ve Tüccarlar 107
3.1. Müstemin Tüccarları 108
3.2. Beratlı Avrupa Tüccarları 110
3.3. Hayriye Tüccarları 113
3.4. Yed-i Vahid Sistemi ve Bunun Kaldırılması 113
3. Gümrükler 117
3.1. Osmanlı Devleti Gümrükleri 117
3.1.1. Osmanlı Devleti Dahili Gümrükleri 118
3.1.2. Osmanlı Devleti Harici Gümrükleri 119
3.1.3. Osmanlı Devleti Gümrük Politikası 120
3.2. XIX. Yüzyılda Halep Gümrükleri 121
3.2.1. Halep Dahili ve Harici Gümrük Resmi Oranları 124
3.2.2. Halep'te Sanayi ve Ticareti Engelleyen Kara Gümrüklerinin Kaldırılması 126
3.2.3. Halep Gümrük Gelirleri 127
3.2.4. Halep'in Dış Ticaret Hacmi 133
4. Ticaret Merkezleri ve Zanaat Yerleri 140
4.1. Hanlar 141
4.2. Çarşılar 144
4.3 Ticarî Mekânların Şehir Planındaki Yeri 150
BEŞİNCİ BÖLÜM
XIX. YÜZYILDA HALEP EYALETİ GELİRLERİ
1. Muhassıllık Gelirleri 153
2. Mukataa Gelirleri 160
2.1. Mîrî Mukatalar 161
2.2. Malikâne Mukatalar 165
2.2.1. Muacceleler 166
2.2.2. Malikâne Mâl ve Kalemiyeleri 168
2.2.3. Cebelü Bedeliyesi 168
2.2.4. Kasr-ı Yed 170
3. Cizye Gelirler 173
4. Salyâne ve Tevzi Defterlerine Göre Tarhedilen Vergi Gelirleri 179
4.1. Avârız Gelirleri 184
4.2. Cevâiz, Avâid, Boğça Bahası ve Mübaşiriye Gelirleri 188
4.3. İâne-i Cihâdiye 190
4.4. İmdat- Hazeriye ve İmdat- Seferiye 191
5. İhtisâp Resmi 192
6. Saydiye Resmi 199
7. Kapan Resmi 201
8. Aşiretlerden Alınan Vergiler 202
9. Vakıf Gelirleri 203
9.1. Halep'te Haremeyni'ş-Şerifeyn Evkafı'na Ait İcare-i Sahihalı Vakıf Mülkleri Gelirleri 205
9.2. Halep'te Haremeyn Evkafına Ait İcareteynli Vakıf Mülkleri Gelirleri 207
9.3. Halep'te Haremeyn Evkafı'na Ait Aşar Gelirleri 209
9.4. Halep Vakıflarından Alınan Evkaf Nezâreti Mürettibatı 209
10. Aşar Gelirleri 211
10.1. Aşar İltizâmı Şartları 213
10.2. Tanzimat'tan Yüzyılın Sonuna Kadar Halep Eyaleti Aşar Geliri 214
10.4. Aşara Bağlı Vergiler 217
10.4.1. Karantina Vergisi 217
10.4.2. Menâfi ve Maarif Hisseleri 218
10.4.3. Halep Aşar Gelirinde Yapılan Bazı Suiistimaller 218
11. Bedel-i Askeriye (tane-i Askeriye) 219
12. Vergi Gelirleri 222
12.1. Yıllar İtibariyle Halep Eyaleti Vergi Geliri 224
12.2. Tahrir Gereğince Alınan Arazi, Emlâk ve Temettü Vergileri 225
13. Rüsûmî Varidat 226
14. Ağnam ve Deve Resmi 230
15. Para Tağşişi (Akçe Farkı) Hasılatı 234
16. Harçlar 234
16.1. Mürur Tezkiresi Harcı 234
16.2. Mahkeme Harçları 235
16.3. Kontrato Harçları 235
16.4. Varaka-i Sahiha 235
ALTINCI BÖLÜM
HALEP EYALETİ BÜTÇELERİ
1. Tanzimat Öncesi Osmanlı Devleti Kamu Maliyesi (Bütçeleri) 237
2. Tanzimat Dönemi Mali İdaredeki Değişim ve Kamu Gelir ve Giderleri (Bütçeler) 242
3. Halep Eyaleti Bütçeleri 245
4. Halep Eyaleti Bütçe Örnekleri 246
4.1. 1845/1846 ve 1846/1847 Mali Yılı Gelirleri (Bütçeleri) 246
4.2. 1858/1859 Mali Yılı Bütçesi 248
4.2.1. Bütçe Gelirleri 248
4.2.2. Bütçe Giderleri 250
4.3. 1862/1863-1863/1864 Mali Yılları Bütçeleri 250
4.4. 1873/1874 Mali Yılı Bütçesi 252
4.4.1. Bütçe Gelirleri 252
4.4.2. Bütçe Giderleri 253
4.5. 1884/1885 Mali Yılı Bütçesi 253
4.6. 1889/1890 Mali Yılı Bütçesi 253
4.7. 1894 Mali Yılı Bütçesi 255
4.7.1. Bütçe Gelirleri 255
4.7.2. Bütçe Giderleri 256
4.8. 1907 Mali Yılı Bütçesi 256
4.8.1. Bütçe Gelirleri 256
4.8.2. Bütçe Giderleri 257
5. Halep Eyaleti Bütçeleri Hakkında Bir Değerlendirme 257
YEDİNCİ BÖLÜM
PARA VE FİYATLAR
I. Para 265
1.1. Tanzimat'a Kadarki Genel Konjonktür 266
1.2. Tanzimat'a Kadarki Yerel Uygulamalar: Halep'te Para 271
1.3. İlk Kâğıt Para: "Kaime-i Nakdiye-i Mutebere" 273
1.4. Altının Para Birimi Olarak İlanı ve Halep'teki Gelişmeler 275
2. Fiyatlar 278
2.1. Osmanlı Devleti'nde Fiyat Politikaları ve Fiyatlan Etkileyen Unsurlar 278
2. Halep'te Bazı Maddelerin Fiyatları 285
2.1. Buğday ve Diğer Bazı Gıda Maddeleri Fiyatlan 286
2.2. Halep'te Eşya Fiyatları ve Ücretler 288
2.3. Halep'te Gayrimenkul Fiyatları ve Kiraları 290
2.4. Halep'te Ücretler 291
SONUÇ 297
ABSTRACT 305
BİBLİYOGRAFYA 313
EKLER 329
ÖZGEÇMİŞ 347
